Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.
Dharma The world’s progress and sustenance depends on adherence to dharma. It is because of dharma that even a weak person can defeat a stronger person. In a w...
Consciousness There’s an old joke of a student in a philosophy class who asks his teacher, “Professor, how do I know that I exist?” Pat comes the response, “An...
Hinduism, the universal way of life, is practised by more than one billion people the world over. Adherents of the Hindu faith comprise a sixth of the global po...
ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದ ನಾರದರಿಗೂ ಅನ್ಯರಿಂದ ಶಾಪ ಬಂದಿತ್ತು; ಆಗೀಗ ಅಪಮಾನಗಳೂ ಆಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನಾವು ಮುನ್ನವೇ ಕಂಡೆವಾದರೂ ಅವುಗಳ ಕೆಲವು ವಿವರಗಳನ್ನೀಗ ನೋಡಬಹುದು. ಹಿಂದ...
ನನಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನಾರದಮುನಿಗಳೆಂದರೆ ತುಂಬ ಆದರ, ಕುತೂಹಲ. ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತಗಳ, ವಿವಿಧ ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ಬೆಳೆದ ನನಗೆ ಕಥಾಕೀರ್ತನಗಳಲ್ಲಿ, ಪೌರಾಣಿ...
रुद्रवर्मा, भववर्मा, महेंद्र, ईशान और जयवर्मा सहित राजाओं की एक लंबी सूची ने इस देश पर शासन किया। उनके शासनकाल के दौरान लिखे गए सैकड़ों संस्कृत शिलालेख आज भी मौ...
ಬಹುಮುಖತೆ ಇನ್ನು ರಾಯರ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಕುರಿತು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಂತಿಸಬಹುದು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿತ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ರೂಪಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾ...
बृहद्भारत में क्षात्र की विरासत[1] भारतवर्ष के बाहर क्षात्र की हिंदू परंपरा की विरासत को उसके विभिन्न रूपों में देखा जा सकता है। यह विरासत ईसाई धर्म, इस्लाम और...
‘ಅವಧೂತ’ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಾಯರ ಸುವಿಖ್ಯಾತ ಗ್ರಂಥ ‘ಶಾರದಾಪೀಠದ ಮಾಣಿಕ್ಯ’ಕ್ಕೆ ಅನುಬಂಧವೆನ್ನಬಹುದು. ಅವಧೂತತ್ವ ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ದಾರ್ಶನಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಗಿಲಾದ ಆದರವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ...
कश्मीर कश्मीर अपने आप में भारतवर्ष की सांस्कृतिक गाथा में एक गौरवशाली अध्याय है। इस्लाम ने कश्मीर की अभिन्न सांस्कृतिक विरासत को कितनी क्रूरता से नष्ट कर दिया,...
‘ಜಯದೇವನ ಗೀತಗೋವಿಂದ’ ಎಂಬ ಕಿರುಹೊತ್ತಿಗೆ ‘ಗೀತಗೋವಿಂದ’ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನದಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕೆಲವಂಶಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಂ...
हिंदू परंपरा के क्षात्र के अन्य आयाम इस साधारण सी किताब के दायरे में क्षात्र की हिंदू परंपरा का प्रतिनिधित्व करने वाले सभी राजवंशों और महान योद्धाओं की सूची दे...
बख्तियार खिलजी, जिसने नालंदा, विक्रमशिला, और ओदंतपुरी जैसे विश्वविद्यालयों को नष्ट कर दिया और अनगिनत बौद्ध विहारों को नष्ट कर दिया, उसने सेन शासकों में आतंक भर...
ಆಕಲನ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಇಂಥ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಿಂದ ರಾಯರು ಲೇಖನ-ಅಧ್ಯಾಪನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರಣ ಅವುಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾಂತಿ ಬಂದಿತು. ಅವರದು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಮಧುಕರಮನೋಧರ್ಮ - ಜೇನುಹುಳುವಿನಂತೆ ನೂರಾರು...
ನಿನ್ನೆಯಷ್ಟೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಗಲಿದ ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರೊಡನೆ ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯದ – ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ – ಒಂದು ಯುಗವೇ ಸರಿದುಹೋಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯದ ಮಾತಲ್ಲ. ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮ...
मूलस्थान में विभिन्न हिंदू संप्रदायों के शासक वर्ग और धार्मिक प्रमुख निर्णायक कार्रवाई करने में विफल रहे: पहली प्राथमिकता दुश्मन का वध और निष्कासन थी। इसमें, एक...
ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸಾರ್ವಪಾರ್ಷದ’ ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದವಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ‘ಪಾರ್ಷದ್’ ಎಂದರೆ ಪರಿಷತ್ತು ಎಂದರ್ಥ. ಹತ್ತು ಹಲವರು ಹಿರಿಯರು ಒಟ್ಟಿ...
643 ईस्वी की शुरुआत से ही, अरबों ने सिंध में देबल बंदरगाह पर कई बार हमला करने की कोशिश की, जिसका परिणाम भी वैसा ही रहा। हर बार हिंदू राजाओं के हाथों मुस्लिम सैन...
भारत की योद्धा भावना द्वारा इस्लामी आक्रमण के विरुद्ध प्रतिरोध जब हम अपनी इतिहास की पाठ्यपुस्तकें पढ़ते हैं, तो हमें लगता है कि हिंदू इस्लामी हमलों के सामने हत...
यहां भी दो प्रकार की समस्याए उपस्थित होती है – जब राज्य छोटा होता है तो बाह्य आक्रमण का भय बढ़ जाता है और यदि साम्राज्य अति विस्तृत है तो आंतरिक शत्रुओं से निपट...
यह दुःख का विषय है कि स्वतंत्रता प्राप्ति के उपरांत हमारे राजनेताओं में अधिकांशतः क्षात्र भाव का अभाव देखने में आता है। भारत के लम्बे इतिहास में क्षात्र चेतना...
सारांश रूप में अहिल्याबाई के रूप में हम हजार वर्षों के मुस्लिम अत्याचारों के विपरीत एक अत्यंत उदात्त हिंदू चरित्र को देखते है। अहिल्याबाई और सवाई जयसिंह दोनो ने...
अहिल्याबाई ने अपने कोषालय का हमेशा परिपूर्ण रखा उसके शासन काल में मालवा क्षेत्र अति समृद्ध प्रांत था। अपने प्रजाजनों के कल्याण के अतिरिक्त उसने कभी भी एक रुपये...
अहिल्याबाई का जन्म औरंगाबाद के निकट एक गॉव चॉडी में मानकोजी पटेल के घर हुआ था। यद्यपि आज के सन्दर्भ में उनका संबंध पिछड़े वर्ग से था तथापि उनमें अति उच्च संस्का...
प्रारम्भ से ही वह मुस्लिम बादशाहों की गतिविधियों नियमों, उनके धार्मिक विश्वास, अन्याय, असहशीलता तथा अविश्वसनीय व्यवहार को देखता आया था जो अवगुण उन्हे इस्लाम के...
औरंगजेब की मृत्यु के बाद मराठा, राजपूत, सिख और शक्ति संपन्न हो गये। सनातन धर्म का पुनर्जागरण होने लगा। नादिरशाह सतत रुप से दिल्ली के कमजोर शासको को इस स्थिति की...
पंद्रहवीं शताब्दी में शेख निजामुद्दीन औलिया लिखते है कि इस्लाम के धर्मोपदेश से हिंदुओं के विचारों को नहीं बदला जा सकता है। निम्नतम स्तर के लोगों को भी अपनी जाति...
मराठों का वर्चस्व शिवाजी के मरणोपरांत उनके पुत्र और पौत्रों ने मुगलों का कुछ सीमा तक विरोध किया था। वस्तुतः जो वास्तविक कार्य था वह शिवाजी की प्रेरणा से युक्त...
शिवाजी का अंतिम समय दुर्भाग्य से शिवाजी के उत्तराधिकारी उतने सक्षम शासक नहीं थे[1]। उनका पुत्र संभाजी अयोग्य था। अपने पिता की मृत्यु के समय संभाजी की आयु बाईस...
ಕಾಳಿದಾಸನ ಎರಡು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಸಸ್ಯಪ್ರೇಮದ ಭಾವಗಳು ಹೃದಯಂಗಮವಾಗಿ ಒಡಮೂಡಿವೆ. ‘ಕುಮಾರಸಂಭವ’ದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ತಪೋದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಾಳಿದಾಗ ತನ್ನ ತನುವಿನ ಒನಪು-ಒಯ್ಯಾರಗಳನ್ನು...
शिवाजी की विजय शिवाजी की पहली बडी विजय अफजल खान के विरुद्ध हुई थी। बीजापुर के सुल्तान ने अफजल खान को शिवाजी का वध करने भेजा था, वह प्रतापगढ़ के किले के समीप अप...
ಆರ್ಷಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೀಳ್ಗೊಂಡು ಅಭಿಜಾತ ಸಾಹಿತ್ಯಯುಗದ ವರಕವಿಗಳತ್ತ ಬಂದರೆ ನಮಗೆ ಕಾಣುವ ಮೊದಲ ತಾರೆ ಕಾಳಿದಾಸ. ಇವನು ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯಾಕಾಶದ ಧ್...
छत्रपति शिवाजी :- हिंदू धर्म के पथ प्रदर्शक दक्षिण भारत में क्षात्र चेतना की परम्परा के एक और महानतम उदाहरण हिंदू धर्म के ध्वजवाहक शिवा-महाराज अर्थात छत्रपति श...
अप्रतिम योद्धा महाराजा रणजीत सिंह सिखों के योद्धाओं की परम्परा में महाराजा रणजीत सिंह का नाम भी श्रेष्ठतम योद्धाओं में लिया जाता है। महाराजा रणजीत सिंह ने ही उ...
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯರ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೀತಿಗೆ ಎಣೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ‘ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಕೇವಲಾದ್ವೈತದೃಷ್ಟಿಗೆ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಘನವಾಗಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಸಹಜವೇ ತಾನೆ? ಪಾಂಚಭೌತಿಕ ಪ್...
उन्हे इस्लाम धर्म स्वीकरा करने के लिए बाध्य किया जाने लगा। उस समय वहाँ उपस्थित काजी ने कहा कि गोविंद सिंह चूंकि हमारा शत्रु है इसके लिए इन बच्चों को सजा न दी जा...
गुरु तेग बहादुर का शौर्य औरंगजेब ने कश्मीर पर आक्रमण कर वहां के सभी पंडितों की हत्या करने का प्रयास किया, मृत्यु के भय से उन्होंने कश्मीर नरेश को अपना राज्य सम...
प्रतिष्ठा से वंचित सम्राट – हेमचन्द्र विक्रमादित्य भारत के लम्बे इतिहास में कुछ युद्ध बडे निर्णायक सिद्ध हुई। पानीपत की तीनो लड़ाइयां इस दृष्टि से महत्वपूर्ण र...
अजेय सम्राट : छत्रसाल अतुलनीय शौर्य का एक और उदाहरण बुंदेलखंड का सम्राट छत्रसाल है। इसके कारण औरंगजेब तक भयभीत था। बुंदेलखंड का नाम उस क्षेत्र की देवी विंध्यवा...
राणा प्रतापसिंह की सफलता और उपलब्धियॉ उसकी नीतियों की योग्यता और प्रभाव को सिद्ध करती है। अपने बाहर वर्षों के सतत प्रयासों के पश्चात भी अकबर उससे कुछ भी छीन सकन...
महाराणा प्रतापसिंह : एक अद्वितीय योद्धा महाराणा प्रतापसिंह (महाराणा प्रताप) भारत के क्षात्र भाव के सबसे अधिक चमकीले हीरे है। वे उदयसिंह के तेईस (23) बच्चो में...
४.७. अलङ्कारसुधानिधेः सारः शास्त्रपरम्परायां तत्स्थानं च सायणाचार्यविरचितः अलङ्कारसुधानिधिः ध्वन्यालोकं पुरस्कृत्य काव्यप्रकाशम् अनुसृत्य च काव्यमीमांसायाः प्...
मेवाड़ के महा क्षत्रिय राजपूतों में संभवतः मेवाड़ का राजवंश श्रेष्ठतम है। मेवाड़ का केंद्र चित्रकूट (चित्तौड़) है। ऐसा प्रतीत होता है मानों एक बहुत बडे समतल भू...
४.६. उदाहरणपद्यानि भोगनाथविरचितानि उदाहरणपद्यानि सायणाचार्यविजयनगरसाम्राज्यसम्बद्धानेकविषयस्फोरकाणीति प्रागेव प्रत्यपादि। अत्र विप्रतिपद्यमानाः केचिदाचक्षीरन्—...
मध्य भारतीय मुस्लिम साम्राज्य जैसे अहमदनगर, बरार, बीदर, गोलकुण्डा, बीजापुर, गुलबर्गा आदि सतत रूप से लड रहे थे जिसमें यदाकदा विजयनगर का राजा किसी भी एक मुस्लिम र...
४.२. गुणदोषौ शरीरगताः शौर्यादयो गुणा आत्मानमिव काव्यशरीरगताः प्रसादादयो गुणाः काव्यात्मानं रसम् उत्कर्षयन्ति— शौर्यादय इवात्मानं ये धर्मा अङ्गिनं रसम्। उ...
भारतीय विद्या भवन द्वारा इतिहास के अनेक खण्ड ग्रंथ भारतीय इतिहास के सत्य को दर्शाने हेतु प्रकाशित हुए है। आर. सी. मजूमदार लिखते है - सम्पादक का यह प्र...
केरल के अधिकांश राजा या तो ब्राह्मण थे या क्षत्रिय थे। यद्यपि राजा सामुद्री, वास्को डी गामा की गतिविधियों और उसके आचरण के प्रति संदेह करते हुए चिंताग्रस्त हो गय...
४. ग्रन्थविस्तरः तद्विमर्शश्च ग्रन्थेऽस्मिन् प्रतिपादितानि शास्त्रप्रमेयाणि विषयानुक्रमण्यां साकल्येन निरूपितानि। अत्र केवलं केचन विशिष्टा विषयाः सङ्गृह्य प्रत...
अनेक अवसरों पर जब मुस्लिम सेना का पाशविक कृत्य अपने चरम पर था, भारत भूमि में साहसी वीर निरंतर रूप से होते रहे। एक मुस्लिम लेखाकार अल इद्रिसी कहता है – “भारतीय...
३. अलङ्कारसुधानिधेः स्वरूपं तत्कर्तृत्वं च यदा हि उपात्तविद्यो द्वितीयः सङ्गमः स्वयं राज्यधुराम् अवोढ तदा सारस्वतानि कार्याणि निर्वर्तयितुं सायणाचार्येण पर्याप...
जिस समय सीमाक्षेत्र पर गुर्जर प्रतिहार के लोग, अरब देश के व्यापारियों द्वारा किये जा रहे अन्याय के विरुद्ध स्थानीय व्यापारियों के हित में अनवरत रूप से लड रहे थे...
२. रचयिता २.१. अन्वयो गुरवश्च सायणाचार्यः कर्णाटमध्यूषुषोः विप्रदम्पत्योः श्रीमती-मायणयोः पुत्रत्वेन जज्ञे। स हि कुलधनमिव बिभ्राणः श्रौतं तेजः गोत्रेण भारद्वा...
महाभारत में दुर्योधन वध के पूर्व श्री कृष्ण युधिष्ठिर को समझाते है कि युद्ध में कपटी, चालाक तथा दुष्ट दुश्मन को उसी के तौर तरीकों से हराना आवश्यक हो जाता है[1]।...
अलङ्कारसुधानिधिः श्रौत्रार्हन्तीचणेन वेदभाष्यकृता तत्रभवता श्रीसायणाचार्येण विरचितो ग्रन्थः। काव्यमीमांसां विशदयतानेन कारिका-वृत्ति-उदाहरणपद्यात्मकः साम्प्रदायि...
जब तक भोज जीवित रहा, गजनी कुछ विशेष प्राप्त कर पाने में सफल नहीं हो सका किंतु भोज को अनेक सनातन धर्मियों ने ही मिलकर युद्ध भूमि में मार दिया। महमूद गजनी के बार...
ನೈಷಧೀಯಚರಿತವು ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿದ್ವತ್ತೆಯ, ವಿದ್ಯಾಸ್ಪರ್ಧೆಯ, ಚಮತ್ಕಾರಪಾರಮ್ಯದ ಯುಗದ ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ವ್ಯಾಸ-ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಮಹಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಥೆ-ಪಾತ್ರಗಳ ಆಳ-ಅಗಲಗಳನ್ನಾ...
जो महिलाए उनके लिए अप्राप्य थी जैसे कि रानी रूपमती, रानी जयवंती, रानी दुर्गावती तथा अन्य भी उन्हे बादशाहों की अतृप्त वासना की आग में जलना पड़ा। इस प्रकार के अने...
ಶ್ರೀಹರ್ಷ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ವತ್ಕವಿ. ಅಂದಿನ ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಗಾಹಡವಾಲ ರಾಜಪುತ್ರರ ವಂಶದ ಜಯಚಂದ್ರ ಅಥವಾ ಜಯಂತಚಂದ್ರನ (೧೧೬೯-೧೧೯೫)...
संघर्ष-काल भारतवर्ष पर पहले इस्लामिक आक्रमणों का दौर अब हम विशेष रूप से पश्चिम एशिया के मुस्लिम सैन्य बलों द्वारा भारत पर किये गये पाशविक आक्रमणों की प्रकृति...
भारत में हम ऐसे अनेक साम्राज्यो के उदाहरण पाते है कि एक क्षेत्र के साम्राज्य का आधिपत्य किसी अन्य क्षेत्र पर स्थापित हुआ हो। जैसे नेपाल और मिथिला के शासक सेन वं...
रेड्डियों का विजय घोष तथा गजपतियों का सामर्थ्य प्रतापरुद्र के अवसान के उपरांत आंध्र में रेड्डी राजाओं ने मुस्लिम आक्रमणों का सामना किया था। इनमें वेमारेड्डी तथ...
प्राचीन आंध्र में हमें इस प्रकार के क्षात्र भाव के दर्शन नहीं होते हैं। वहां के प्रथम शासक सातवाहन लोग थे किंतु उन्होंने पूरे दक्षिण भारत पर शासन किया था। आंध्र...
चोल लोगों पर यह बड़ा आरोप लगाया जाता है कि वे वैष्णव विरोधी थे। इसको प्रमाणित करने के कोई ठोस साक्ष्य नहीं है। राजराज तथा राजेन्द्र चोल दोनों ने ही अनेक विष्णु...
पाप्ड्या, चोल एवं चेर चोल लोगों का शासन तमिलनाडु के पूर्वी तट पर था, पाण्ड्याओं का दक्षिण भारत के मध्य क्षेत्र में तथा चेर लोगों ने पश्चिमी तट पर शासन किया । इ...
कंपण द्वितीय का उत्तराधिकारी देवराय प्रथम था और उसका पुत्र विख्यात देवराय द्वितीय अथवा प्रौढ़देवराय था जो प्रौढप्रतापी’ की उपाधि से सम्मानित था। उसने बचे हुए दु...
होयसल विष्णुवर्धन क्षात्र परम्परा के अन्य शिखर होयसल सम्राट बिट्टीदेव अर्थात विष्णुवर्धन हुए हैं। उसने अपने साम्राज्य को तिरुचिरापल्ली से कृष्णा नदी तक विस्तार...
राष्ट्रकूट साम्राज्य का हरा भरा विस्तार कन्नड लोगों के हृदय में बसने वाला एक प्रसिद्ध नाम नृपतुंग का है। श्री विजय के साथ अपने प्रसिद्ध ग्रंथ ‘कविराजमार्ग’ की...
ಭರತನು ಹೇಳುವ ಮೂವತ್ತಾರು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಇವಕ್ಕೂ ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಸಂಬAಧವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತ ತೌತನ ಮತವನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾನೆ: ಉಪಾಧ್ಯಾಯಮತಂ...
चालुक्य विक्रमादित्य का उत्कृष्ट शासन कर्नाटक के प्रमुखतम सम्राटों में कल्याण चालुक्य राज सम्राट विक्रमादित्य षष्टम का नाम स्मरणीय है। वह सोमेश्वर प्रथम का पुत...
हमारी दुर्बलताएँ मुख्य रूप से हमारी दुर्बलता के दो पक्ष रहे है :- प्रथम तो यह कि हमने अपने शत्रुओं को हमारे द्वार तक आने दिया तथा दूसरा यह कि हमने युद्ध के संब...
ह्वेनसांग के अनुसार शशांक ने गया में स्थित बोधि वृक्ष को कटवा दिया था तथा पास के मंदिर से बुद्ध की प्रतिमा को हटाने का आदेश दिया था। किंतु इस संबंध में आर.सी. म...
ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳ ಭಾಷೆ ನ ಭಾಷಾನಿಯಮಃ ಪಾತ್ರೇ ಕಾವ್ಯೇ ಸ್ಯಾತ್ ಸೈಂಧವೀಮಿತಿ || (ಅಭಿನವಭಾರತೀ, ಸಂ. ೪, ಪು. ೨೭೮) ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ನಿಯಮ ಇಲ್ಲ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಸೈಂಧವೀ ಎಂದಾಗಬಹುದ...
शौर्य काल पिछले कुछ समय में लिखे गये भारतीय इतिहास में अनेक घटनाओं तथा प्रकरणों को अवांछित रूप से सम्मान प्रदान करते हुए महत्वपूर्ण बतलाया गया है। ऐसे अनेक विव...
अन्य राजपूत राजवंश गुर्जर चौलुक या चालुक्य वंश को सामान्य रुप से सोलंकी वंश के नाम स जाना जाता है। भीमदेव प्रथम (सन् 1022-64) अत्यधिक प्रसिद्ध था किंतु जब महमू...
ಕಲೆಯ ಸಮರ್ಥನೆ ವಿಷಯಾಭಾವತೋ ನಾತ್ರ ರಾಗಸ್ಯಾಭ್ಯಾಸಗಾಢತಾ | ಸ್ಥಾಯೀ ಚೇದ್ವಿಷಯೋ ನೈವಮಾಸ್ವಾದಸ್ಯ ಸ ಗೋಚರಃ || ಆಸ್ವಾದ ಏವ ರಾಗಶ್ಚೇನ್ನ ರಾಗೋ ಯೋಷಿದಾಸ್ಪದಃ | ಕಾರ್ಯಾತ್ಕಾರಣದೋಷಶ್ಚ...
चन्देलों की उपलब्धियां कालिंजर को राजधानी बनाकर बुंदेलखंड पर शासन करने वाले चंदेल मूलतः शूद्र थे। वे अपने शौर्य के कारण क्षत्रिय बन गये। चंदेलों में हर्षपुत्र...
ರಸಾನುಭವದ ಅಲೌಕಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಆಲಂಕಾರಿಕರಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟತೌತನು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ. ಅವನದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವ ಸೊಗಸಾಗಿ ಹರಳುಗಟ್ಟಿದೆ: ಪಾಠ್...
आज हमें पाल राजवंश द्वारा निर्मित कोई भी बडा पूजा केन्द्र अथवा देवालय दिखाई नहीं देता इसका एकमात्र कारण बख्तियार खिलजी तथा उसी के समान अन्य मुस्लिम आक्रांताओं क...
अरब के यात्री सुलेमान अत्ताज़िर और अल मसूदी ने भोज की सेना की सदा युद्ध के लिए तैयार रहने वाले गुणों की तथा उसके राज्य की समृद्धि और बाहुल्य की मुक्तकंठ से प्रश...
योद्धा राजवंशों का साहसिक प्रतिरोधक युग यदि कोई साम्राज्य 220-250 वर्षों तक बना रह सकता है तो उसे एक सफल साम्राज्य कहा जा सकता है। आज के भारत के चार प्रदेशों क...
तीन बार कुब्ज विष्णुवर्धन ने अपने भाई पुलकेशी के विरुद्ध विद्रोह किया और तीनों ही बार पुलकेशी ने उसे क्षमा कर दिया। न तो वह अपने दुष्ट काका के प्रति आवश्यक कठोर...
ಕಾವ್ಯ-ನಾಟ್ಯ ಅನುಭಾವವಿಭಾವಾನಾಂ ವರ್ಣನಾ ಕಾವ್ಯಮುಚ್ಯತೇ | ತೇಷಾಮೇವ ಪ್ರಯೋಗಸ್ತು ನಾಟ್ಯಂ ಗೀತಾದಿರಂಜಿತಮ್ || (ವ್ಯಕ್ತಿವಿವೇಕ, ಪು. ೯೬) ಪ್ರಯೋಗತ್ವಮನಾಪನ್ನೇ ಕಾವ್ಯೇ ನಾಸ್ವಾದಸಂಭವ...
समुद्री घाट क्षेत्र के अनेक शत्रुओं को पुलकेशी ने हराया। उसने अनेक राष्ट्रकूटों पर भी विजय प्राप्त की, उसने सातवाहनों को समाप्त किया, उसने पल्लव वंशी महेन्द्रवर...
ಕವಿ-ಕಾವ್ಯ ನಾನೃಷಿಃ ಕವಿರಿತ್ಯುಕ್ತಮೃಷಿಶ್ಚ ಕಿಲ ದರ್ಶನಾತ್ | ವಿಚಿತ್ರಭಾವಧರ್ಮಾಂಶತತ್ತ್ವಪ್ರಖ್ಯಾ ಚ ದರ್ಶನಮ್ || ಸ ತತ್ತ್ವದರ್ಶನಾದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಪಠಿತಃ ಕವಿಃ | ದರ್ಶನಾದ್ವರ...
हर दृष्टि से सनातन धर्म, बौद्ध धर्म की तुलना में श्रेष्ठ है। यह सनातन धर्म की श्रेष्ठता का ही प्रतिफल है कि उससे बौद्ध धर्म का जन्म हुआ किंतु बौद्ध धर्म में अपन...
ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟತೌತನ ಹೆಸರು ಅಜರಾಮರ.[1] ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಬಾಳಿ ಬೆಳಗಿದ ಈ ವಿದ್ವದ್ವಿಭೂತಿ ಒಂಬತ್ತು-ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ...
भारतीय सम्राटों की साहित्यिक विद्वत्ता सम्राट शिलादित्य हर्षवर्धन के स्वयं के लेखन से यह ज्ञात होता है कि अपने जीवन के उत्तरार्ध के वर्षों में उसमें बौद्ध धर्म...
विदेशी यात्रियों के पूर्वाग्रह चीनी यात्री ह्वेन त्सांग, जिसे हर्षवर्धन का बड़ा सहयोग प्राप्त हुआ था, ने अपनी यात्रा गाथा में सम्राट की अत्यधिक प्रशंसा की है।...
साम्राज्यों का युग गुप्तकाल के अंतिम समय मे गंगा किनारे स्थानेश्वार (थानेश्वर) का उदय हुआ | यह कुरुक्षेत्र में अम्बाला तथा दिल्ली के मध्य स्थित है | यहाँ हर्षव...
ಯಾದವರಾವ್ ಜೋಶಿ ಯಾದವರಾವ್ ಜೋಶಿಯವರು ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಅಪೂರ್ವ ಪರಿಚಯವನ್ನು ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯವರು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತ...
कलिंग देश का सम्राट खारवेल यद्यपि जैन धर्म का अनुयायी था जो अहिंसा की परम्परा व विचारों के लिए विश्वविख्यात है, किंतु वह क्षात्र के सिद्धान्त को मानने वाला महान...
ವೀರಕೇಸರಿ ಸೀತಾರಾಮಶಾಸ್ತ್ರೀ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೀತಾರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು. ಇವರು ಹೊರಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ವೀರಕೇಸರಿ’...
स्कंदगुप्त का सामर्थ्य कुमारगुप्त के पश्चात उसके पुत्र स्कंदगुप्त ने हूणों से युद्ध कर उन्हे हराया। के.एम.मुंशी के अनुसार चौथी शताब्दी के मध्यकाल में मानव इतिह...
ವಿ. ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯವರಿಗೆ ವಿ.ಸೀ. ಅವರು ನಿಡುಗಾಲದಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಹಿತೀಮೂರ್ತಿ. ಮೈಯೆಲ್ಲ ಹೃದಯವೇ ಆಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿ. ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯನವರೆಂಬ ಮಾತೊಂದರಿಂದಲೇ ಇವರ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ...
गुप्तकाल का वास्तुशिल्प तथा मूर्तिकला वास्तु शिल्प तथा मूर्तिकला के क्षेत्र में गुप्तकाल में असाधारण कार्य हुआ था। आज भी गुप्तकालीन उपहार के रुप में अनेक गुफा...
ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಮೊದಲಿಗೆ ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ವಿ. ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯನವರು ಅವರನ್ನು ಜಿರಾಫೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ: “ಅದರ ಕತ್ತು ನೀಳವಾಗಿದೆ....
यदि नवीन तथा नवीनतम शस्त्रों को विकसित किया जाता रहा जिससे सततरुप से शस्त्र भण्डार बढ़ता रहे तो लम्बे समय तक शांति-स्थापना की संभावना कहॉ रह जाती है ? सभी लोगों...
ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರು ಹೇಗೆ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೊಂದು ಮುಗಿಲೆತ್ತರದ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೋ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಲೇಖನಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿ ಬೆಳಗಿದ್ದರೋ ವೈದುಷ್ಯದ ಸಮಗ್ರತೆಗೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅ...
यही विशेषता हम वाल्मीकि तथा व्यास में भि देखते है – राम ने जिस तरह वाली को मारा था अथवा सीता का त्याग किया था, उसके बाद भी वे सम्मान के प्रतीक बने,रणभूमी में घट...
गुप्तकाल मे सनातनधर्म का पुनर्जागरण प्राचीन भारतियों ने दूर दूर तक समुद्री यात्राए की थी | उनके अनेक देशों से व्यापारिक संबन्ध थे | केवल व्यापारियों तथा व्यवसा...
4.7.4. Benevolence Sāyaṇācārya never turned away people who sought refuge in him. If a band of poets walked barefoot on gravel to seek his patronage, he would...
चन्द्रगुप्त विक्रमादित्य ने जो भी निर्णय लिए तथा जो भी संबंध स्थापित किये थे वे सब शास्त्रानुसार तथा परम्परानुगत प्रथा द्वारा मान्य थे। उसके शासन काल में सनातन...
4.7. Illustrative Verses As we have observed previously, the illustrative verses composed by Bhoganātha are of inestimable value to understand Sāyaṇācārya’s pe...
अपने छोटे भाई की सफलता के कारण रामगुप्त में ईर्ष्याभाव बढ़ने लगता है और वह अपने भाई को विभिन्न तरीकों से क्रूरता पूर्ण व्यवहार करता है। उसने अपने भाई की हत्या क...
4.5. Dhvani As a devout follower of Ānandavardhana, Sāyaṇācārya accepts three śabda-vṛttis: abhidhā, lakṣaṇā and vyañjanā. He does not admit tātparya: तात्...
यह जानते ही विरूढक आपे से बाहर हो गया। ‘इन लोगो ने मेरे पिता को भी धोखा दिया और अब मेरा भी अपमान कर रहे है’ यह कहते हुए उसने संपूर्ण शाक्य समुदाय का ही नाश कर द...
Let us now examine some of the salient features of Poetics expounded by Alaṅkāra-sudhānidhi. 4.2. Poet and Poetry The Indian aesthetic tradition holds rasa as...
अतः उस समय क्या किया जा सकता था जब विदेशी आक्रांताओ ने युद्ध के सारे नैतिक मूल्यों (अर्थात् धर्म) की परवाह किये बिना हिंसात्मक आक्रमण किये। इस्लाम के रक्त रंजित...
3. Nature of the Text, Authorship Problems In section 2.2 we have observed that Sāyaṇācārya stayed in Udayagiri and acted as the minister to Kampaṇa I and Saṅg...
कालिदास ने अश्वघोष के कथ्य का रचनात्मक तथा सकारात्मक सुधारण किया था। समुद्रगुप्त ने भी यही सुधारण अशोक के संबंध में किया। हर किसी को इसे रचनात्मक सुधारण के रुप...
Kṣemendra Kṣemendra was a man of many talents who straddled the realms of śāstra and kāvya. Although he composed several works in both these genres, his attain...
2. The Author 2.1. Lineage, Teachers Sāyaṇācārya was the second son of a pious brāhmaṇa couple, Śrīmatī and Māyaṇa. He belonged to the Bhāradvāja-gotra, Bodh...
[We take great pleasure in commencing a series on Alaṅkāra-sudhānidhi, a Sanskrit treatise on Poetics authored by Sāyaṇācārya. The text is critically edited for...
जब नाग वंश के लोग अत्यंत शक्ति शाली हो गये थे तथा सनातन धर्म के लिए संकट उपस्थित कर रहे थे तो समुद्रगुप्त ने उन्हे ठण्ड़ा कर सौम्य प्रत्यायन द्वारा प्रभावित करत...
अनेक विद्वानो के निर्णायक लेखन से युक्त, अनेक भाग वाले विशाल ग्रंथ ‘द हिस्ट्री एण्ड कल्चर ऑफ इंडिन पिपल’ में गुप्तकाल का वास्तविक तथा सुस्पष्ट इतिहास दिया गया ह...
क्षात्र की आवश्यकता समुचित रुप से युद्ध तथा शांति, दोनो समय में होती है। इसके अनेक उदाहरण हम अपने देश के भूतकाल में देख सकते है। इसी क्षात्र के दर्शन महाभारत का...
‘ಗೊಲ್ಗೊಥಾ’ ಕೃತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ‘ವೈಶಾಖಿ’ಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಾವ್ಯ ಮುಂಜಾನೆಯಿಂದ ಮೊದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧನು ಆನಂದನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಅವನ...
गुप्त वंश का स्वर्णिम युग यह पहले ही उल्लेख किया जा चुका है कि क्षत्रियता के गुण में आनुवांशिकता का अधिक महत्त्व नहीं है। तथाकथित धर्मनिरपेक्षतावादी इतिहासकारो...
भारतीय क्षात्र परम्परा में हम मुख्य रुप से सभी संप्रदायों के सुन्दर समावेशन के दर्शन करते है । संप्रदायवाद से ऊपर उठना ही सनातन धर्म की आन्तरिक रुपरेखा है। इस व...
यह स्थिति सनातन धर्म में चन्द्रगुप्त विक्रमादित्य तथा कुमारगुप्त के समय तक भी बनी रही। ऐतिहासिक ग्रंथों तथा अभिलेखों से ज्ञात होता है कि ईसा की पांचवी तथा छठी श...
ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳೆಂಬ ಯುಕ್ತ ಖ್ಯಾತಿ ಬಂದದ್ದು ಬಹುಶಃ ‘ಗೊಲ್ಗೊಥಾ’ ಮತ್ತು ‘ವೈಶಾಖಿ’ ಖಂಡಕಾವ್ಯಗಳಿಂದಲೇ. ಇವನ್ನು ಖಂಡಕಾವ್ಯಗ...
Parimalapadmagupta Parimalapadmagupta or Parimalagupta is the author of the historical poem, Navasāhasāṅkacarita. This work describes the attainments of Sindhu...
उस समय में वेदों का अनुसरण करने वालों ने भी बौद्ध धर्म का बहिष्कार नहीं किया था। सातवाहनों ने न केवल सांची स्तूप के द्वारों का निर्माण करवाया अपितु अमरावती ने ए...
‘ಹೆಬ್ಬೆರಳು’ ರೂಪಕದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಈ ರೂಪಕವನ್ನು ಪೈಗಳು ನಾಲ್ಕು ‘ನೋಟ’(ದೃಶ್ಯ)ಗಳಿರುವ ಏಕಾಂಕವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆರುನೂರ ಎಂಬತ್ನಾಲ್ಕು ಸರಳರಗಳೆಯ (ಪೈಗಳ ಪ್ರಕಾರ ‘ಝಂಪೆ’) ಪಂಕ...
भगवान बुद्ध के जीवन की इस घटना को देखें। एक दिन बुद्ध के विश्वास पात्र तथा संबंधी (गृहस्थजीवनका) विख्यात आनन्द अपने साथ यशोधरा (बुद्ध के पूर्वाश्रम मे की पत्नी)...
Trivikrama-bhaṭṭa Among the ornate campū compositions available in Sanskrit, Nala-campū authored by Trivikrama-bhaṭṭa is the oldest. The author had a penchant...
ऐसी ही घटना को आज हम गांधी-नेहरु काल में देख रहे हैं – यदि नेहरु जैसा व्यक्ति गांधी का उत्तराधिकारी हो सकता है तो यह गांधी के सिद्धांतों की वास्तविकता को दर्शात...
अशोक की अहिंसा नीति का आकलन इत् सिंग जैसे चीनी यात्री के अभिलेखानुसार अशोक एक सन्यासी तथा बौद्ध भिक्षु था। उनके कथनानुसार उन्होने ऐसी प्रतिमा के दर्शन भी किये...
ಭಂಗೀಭಣಿತಿ ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಮಹಾಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದ ನಡುವೆ ಪ್ರೌಢವೂ ಸಾಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಆದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಕಡೆಗೆ ರಸಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಿಸುತ್ತವೆಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದ...
बुद्ध द्वारा प्रतिपादित सातगुण – सप्तशील लिच्छवियों के प्रश्न के प्रति उत्तर में बुद्ध ने उन्हे सात सिद्धांतों का उपदेश दिया। इस विषय पर महान राष्ट्रप्रेमी और...
दुर्भाग्य से अशोक को कृष्ण के समान कोई मार्गदर्शक नहीं मिला और नहीं उसने बुद्ध के समान सत्य को पूर्ण समर्पित जीवन जीया। वह क्षात्र के पथ से भटक गया। मेरी दृष्टि...
{ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ} ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾವ್ಯಜೀವಾತುವೆಂದು ಆಲಂಕಾರಿಕರು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಅಂತಸ್ತತ್ತ್ವವೆಂದೂ ಗಣಿಸುವುದುಂಟು.[1] ಮಹತ್ತನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಇದರ ವಿನಿಯೋಗ...
चाणक्य यंहा दो शब्दों का प्रयोग करता है – ‘अपवाहयंति’ और ‘कर्षयंति’ अर्थात् ‘पूरीतरह से भक्षण करना’ और ‘उत्पीडित’ करना। चाणक्य का कहना है कि यदि हम इन कठोर विप...
Bhallaṭa Bhallaṭa is best remembered as the poet who put the genre of anyokti (allegorical verses) on the map. He composed a century of verses and elevated thi...
चाणक्य की असाधारण प्रतिभा चाणक्य तथा चन्द्रगुप्त समान महानता और मनोवृत्ति वाले व्यक्ति थे। इसका साक्षात प्रमाण यह है कि अनेक वर्षों तक एक बृहत्साम्राज्य का उसक...
अर्थशास्त्र में क्षात्र चेतना चाणक्य ने गणतांत्रिक व्यवस्था में जो भी श्रेष्ठ था उसे अपनाते हुए साम्राज्य की अश्वमेध की अवधारणा को भी पुनः लौटाया। इन दोनों का...
ಉಪಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ವಾಸವದತ್ತೆಯರನ್ನು ಕುರಿತ ಕಥನಕವನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪೈಗಳು ವಾಸವದತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಬಂದೆರಗಿದ ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಜನರು ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆಲ್ಲ ದಿಕ...
सनातन धर्म अगणित समस्याओं के श्रेष्ठ निदानों का अनमोल खजाना है। उदाहरण के लिए ‘संकल्प’ पर विचार करें जिसे हम अपने दैनिक पूजा पद्धति की एक क्रिया के रुप में करते...
Jinasena, the author of Pūrvapurāṇa, hailed from Karnataka. He composed thi...
चाणक्य कोई धर्मान्ध व्यक्ति नहीं था। वह स्वयं आसानी से सिंहासन पर बैठ सकता था जैसा कि उन दिनों ब्राह्मणों का राजा बनना प्रचलन में था। मौर्य साम्राज्य के पतन के...
ಅಲಂಕಾರ ಇನ್ನು ಅಲಂಕಾರಗಳತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸುವುದಾದರೆ, ಪೈಗಳಿಗೆ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳ ಸ್ತರದ ಅಲಂಕಾರಗಳೆರಡೂ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ತತ್ತ್ವತಃ ಛಂದಸ್ಸು ಕೂಡ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರವೇ ಆದರೂ ಅದನ್...
जितनी स्वतंत्रता की आवश्यकता है उतनी ही आवश्यकता हमें संयम और आत्मानुशासन की भी है। जब हम नियंत्रणों का सम्मान करना जान लेंगे तब ही हमे अधिकार और सुविधाएँ प्राप...
यत्र तत्र इस बात के भी संदर्भ मिलते हैं कि ग्रीक महिलाओं को भारत में काम पर रखा जाता था। श्यामिलक की पुस्तक ‘पाद-ताडितक-भाण’ में कुसुमपुरा में रहने वाले ग्रीक व...
बुद्ध के समय के सोलह बडे राज्य निम्नानुसार थेः- अंग मगध काशी कोसल वृजिगण (वज्जीगण)[1] मल्लगण[2] चेदी[3] वत्स (बच्च)[4] कुरु पांचाल मत्स्...
साम्राज्य-काल वेदों, इतिहास तथा पुराणों से अब हम तथा कथित ऐतिहासिक काल पर आते हैं। वैसे भी प्राचीन साहित्य तथा लिपिबद्ध इतिहास के मध्य कोई स्पष्ट विभाजन रेखा न...
इन सबमें अद्धितीय भार्गववंशी परशुराम थे। वे ब्राह्म-क्षात्र समन्वय के श्रेष्ठ प्रतीक है। परशुराम द्वारा दुष्ट क्षत्रियों की सुव्यवस्थित विनाश लीला का वर्णन पुरा...
कालिदास की क्षात्र चेतना कवि शिरोमणि महाकवि कालिदास ने अपनी सर्वश्रेष्ठ कृति ‘रघुवंश’ में यह पूर्णतः स्पष्ट किया है कि किस प्रकार एक साम्राज्य में क्षात्र को प...
ದೇವಾಲಯತತ್ತ್ವ ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯಪರಂಪರೆಗೆ ವೇದವೇ ಮೂಲ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಯಜ್ಞತಂತ್ರದ ರೂಪ-ಸ್ವರೂಪಗಳೇ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ-ನಿರ್ವಹಣಗಳ ಮೂಲಧಾತು. ಶ್ರೌತಯಾಗಗಳ ತ್ರೇತಾಗ್ನಿಗಳೇ ದೇವಾಲಯಗಳ...
इसी शौर्य भाव को हम ऋषि विश्वामित्र में भी देखते हैं जिन्होने राम को क्षात्र दीक्षा प्रदान की थी। एक महर्षि बनने से पूर्व विश्वामित्र ने ब्राह्म के साथ संघर्ष क...
पुराणों के लक्षणों को दर्शाने वाला प्रसिद्ध श्लोक जो पुराणों की पांच मुख्य विषयवस्तु का वर्णन करता हैः- सर्ग - मुख्य रचन प्रतिसर्ग - रचना का व...
क्षात्र की भारतीय परम्परा में राजधर्म के दृष्टिकोण को समझने हेतु यंहा हमारे ग्रंथो से धर्म तथा अर्थ संबंधी कुछ उदाहरण प्रस्तुत हैं – अत्रिस्मृति तथा विष्णु धर्म...
शुक्ल यजुर्वेद का एक अन्य श्लोक निम्नानुसार है – मेरे कंधों में बल है, मेरी बुद्धि में बल है मेरी बांहो में, मेरे साहस में कर्म भरा है एक हाथ से कार्य...
ಪರಂಪರೆಯ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ ಹಾಗೂ ನೂತನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪೈಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಥೆಯುಂಟು. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರ ಛಂದೋನುಶೀಲನವೂ ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ನಿದರ್ಶ...
इन्द्र : क्षात्र का प्रमुख प्रतीक वेदो में इन्द्र को पुरन्दर कहा गया हा अर्थात् शत्रुओं के पुरों का जिसने नाश किया है। यंहा ‘पुर’ शब्द, शत्रुओं के नगरों और किल...
जब कभी हम क्षात्र गुण की अनदेखी करते है तब कुछ ऐसे तथा कथित शांतिवादी लोग होते हैं जो इसे हिंसा से जोड़ कर इसे निर्दयी तथा अमानवीय समझते हैं। यह एक त्रुटियुक्त्...
वैदिक काल पौराणिक आख्यान है[1] कि धननंद के शासन के साथ नदंसाम्राज्य के अंत के उपरांत इस धरा पर कोई क्षत्रिय नही रहा[2]। यह कहा गया कि जन्म से कोई क्षत्रिय नही...
ಪೈಗಳ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮವಾದ ಹೃದಯವಿಸ್ತಾರ, ಆತ್ಮನಿವೇದನೆ ಮತ್ತು ಭೂತಾನುಕಂಪೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಅವರು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಜಿಗುಟಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಿರ್ಭೀತ ವ...
ವಸ್ತು ಎಸ್. ಶಿವಾಜಿ ಜೋಯಿಸ್ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕವಿತೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರೆಂಬತ್ತು ಕವಿತೆಗಳು ಅಡಕವಾಗಿವೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಇವ...
श्री कृष्ण श्री कृष्ण को ब्राह्म-क्षात्र समन्वय का सर्वोत्त्कृष्ठ अनुकरणीय प्रतीक माना जा सकता है। उनके पूर्व प्रत्येक आदर्श का प्रतिनिधित्त्व भिन्न भिन्न व्यक...
ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ರುತವಿಲಂಬಿತವೃತ್ತದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ‘ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ’ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹತ್ತು ಪದ್ಯಗಳು ಈ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ನಿಬದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಇಲ್...
ब्राह्म और क्षात्र का समन्वय वैदिक काल से ही भारतीय परम्परा में ब्राह्म (ज्ञानभाव) एवं क्षात्र (शौर्यभाव) के समन्वय को एक प्रतिष्ठित स्थान प्राप्त है। वैदिक सा...
ಪ್ರವೇಶ ಉಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ನುಡಿ, ಹೇಳಿಕೆ ಎಂಬೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳುಂಟು. ಬರಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಸೊಗಸು ಬಂದಾಗ ಅದೊಂದು ವಿಶೇಷವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ; ಇದಿಲ್ಲದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯತ್ವಕ...
युद्दभूमि में बडे बडे योद्दाओं द्वारा प्राण त्यागने वाले वीरों को प्राप्त ‘स्वर्गलोक’ की अवधारणा में सनातनधर्म और सेमेटिक धर्मो के मध्य मूलभूत अन्तर है। उदाहरणा...
{ದ್ರುತವಿಲಂಬಿತ} ದ್ರುತವಿಲಂಬಿತವನ್ನು ಸಂತುಲಿತಮಧ್ಯಾವರ್ತಗತಿಯ ಹಂದರದ ಮೇಲೆ ಹಬ್ಬಿದ ವೃತ್ತವಲ್ಲಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಂತ್ಯವೆನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಬಂಧದ ಹಾಸು-ಹೊಕ್ಕನ್ನು...
अंग्रेजी अनुवाद की भूमिका अपनी विशिष्ट भौगोलिक स्थिति के कारण भारत सदैव से व्यापक स्तर पर बाहुल्यता की भूमि रहा है। विश्व भर के अनेक लोग भारत को श्रद्दा तथा आद...
India seems to be the only civilization that has philosophically contemplated upon the nature of Ānanda and realised it to be the ultimate outcome of art. Ānand...
{ಜಲೋದ್ಧತಗತಿ} ಪೃಥ್ವೀವೃತ್ತದ ಪ್ರಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ‘ಜಲೋದ್ಧತಗತಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಬಲವಾದ ಲಯಾನ್ವಿತ ವೃತ್ತ ಗರ್ಭೀಕೃತವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ: ಪೃಥ್ವೀ [u – u u u – u – u u u –]...
Yaśovarmā, Bhavabhūti’s contemporary, is the author of the now-unavailable play, Rāmābhyudaya. Eminent aestheticians such as Ānandavardhana have held this work...
In the plays written by the great poet Bhavabhūti we find passages that not only reveal his personality and learning, but also his insights into literary aesthe...
Māgha In the second canto of Śiśupālavadha, the poet Māgha uses ideas from various sciences to support his arguments on polity. It is appropriate that he has i...
मर्त्यानां वियद्विहारवाञ्छा चिरनिरूढैव। विहायसि विहरन्तं विहङ्गवृन्दं वारं वारं पश्यत्सु मानवेषु डिडयिषा समुत्पन्नेति जीवविकासवादिनो विद्वांसो मन्वते। प्रायेण ग...
Bāṇabhaṭṭa Among the works written by the great poet Bāṇabhaṭṭa, it is only in Harṣacarita that we come across thoughts on literary aesthetics. Although the in...
Harṣavardhana has made a mark in the annals of Sanskrit literature with his three plays: Priyadarśikā, Ratnāvalī and Nāgānanda. Interestingly, the prologues of...
{ಮಂಜುಭಾಷಿಣಿ} ರಥೋದ್ಧತಾವೃತ್ತದ ಪ್ರತಿ ಪಾದದ ಮೊದಲಿಗೆ ಎರಡು ಲಘುಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದರೆ ‘ಮಂಜುಭಾಷಿಣಿ’ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ: ರಥೋದ್ಧತಾ – u – u u u – u – u – &...
{ಸ್ವಾಗತಾ} ರಥೋದ್ಧತಾವೃತ್ತಕ್ಕಿರುವ ಚತುರಸ್ರಶೋಭಿಯಾದ ಗತಿಸೌಂದರ್ಯ ಎಂಥದ್ದೆಂದು ಮನಗಾಣಲು ವ್ಯತಿರೇಕರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂಬಂತೆ ಸ್ವಾಗತಾ ಎಂಬ ವೃತ್ತವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದರ ಪ್ರಸ್ತಾರ ಮತ್ತು...
ರಥೋದ್ಧತಾ, ಸ್ವಾಗತಾ, ಮಂಜುಭಾಷಿಣಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಛಂದಃಪ್ರಯೋಗಗಳು ಬೆಳೆದ ರೀತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ - ನಿರಾಲಂಬವೂ ಧ್ಯಾನಶೀಲವೂ ಆದ ಬಗೆಯಿಂದ ಭಾಷೆಯ ಸಹಜಸುಂದರ ಪದಗತಿಯನ್ನು ಸ...
{ವಂಶಸ್ಥ} ವಂಶಸ್ಥದ ಛಂದೋವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ನಾಲ್ಕು ಗಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಇದರ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಕಡೆಯ ಗಣಗಳು ಪ್ರತೀಪರೂಪದವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಎರಡು ಲಘುಗಳ ನಡುವಣ ಗುರುವೊಂದನ್ನ...
ಈವರೆಗೆ ವಿವೇಚಿತವಾದ ಮೂರೂ ವೃತ್ತಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೇಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒದಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಬಹುದು. ಕನ್ನಡಕ್ಕಿರುವ ಆದಿಪ್ರಾಸದ ನಿರ್ಬಂಧದ ಕಾರಣ ಉಪಜಾತಿ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಗಜಪ್ರ...
ಗಾನಕ್ರಮದ ಕರ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಇಂದ್ರವಜ್ರಾವೃತ್ತದ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಒದಗಿದ ಪಂಚಕಲಗತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢವಾಗಿ ಗುರು-ಲಘುವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ‘ಶ್ಯೇನಿ’ ಅಥವಾ ‘ಲಯಗ್ರಾಹಿ’ ಎಂಬ ಬ...
Phonetic languages have two major purposes – one is related to the realm of emotion (bhāvopayoga[1]) and the other to the material world (bhavopayoga). We do no...
ಶ್ಲೋಕದ ಬಳಿಕ ಉಪಜಾತಿ, ವಂಶಸ್ಥ, ರಥೋದ್ಧತಾ, ವಸಂತತಿಲಕಾ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ-ಪ್ರಾಚುರ್ಯಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪತ್ತು-ಮೂವತ್ತಕ್ಕಿಂತ...
Bhāravi further refers to speech in the conversation between Indra and Arjuna: प्रसादरम्यमोजस्वि गरीयो लाघवान्वितम्। &...
विशेषणात्येतानि कर्तृकर्मादिकारकसापेक्षमपि विवेक्तुं शक्यन्ते। यद्यपि षट्स्वपि कारकेषु विवेचनस्य साध्यतास्ति, तथापि प्रयोगबाहुल्यात् कर्तृकर्मगतानि विशेषणानि प्...
इह जगति कालिदासस्य प्रतिष्ठा बहुविधा जागर्ति। तत्काव्यरचनाचातुरीमनुलक्ष्य तमुपमाकविं रसेश्वरं वैदर्भगिरामावासं च सहेतुकं समामनन्ति सङ्ख्यावन्तः। सकलमिदं स्वागता...
After Kālidāsa, Bhāravi is perhaps the only poet who steered the ship of Sanskrit narrative poetry along a new route. Successive poets merely followed his lead....
ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮ-ಕ್ಷಾತ್ತ್ರಗಳ ಸಮಾಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿದೆ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇದರ ಮಹತ್ತ್ವದ ಪ್ರಸ್ತಾವವುಂಟು. ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾತ್ತ್ರಗಳನ್ನ...
ಮಾಸ್ತಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿದ ಗಂಡ-ಹೆಂಡಿರು ವಿಪ್ರಕುಲದವರು. ಅವರಿಬ್ಬರ ಸಂಸ್ಕಾರಪರಿಪಾಕಕ್ಕೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಒದಗಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅರಿವು-ಮನ್ನಣೆಗಳ ಅನುಕೂಲತೆಯೂ ನೆರವಾಗಿದೆ ಎನ್ನ...
ಮಹಾಕವಿ ಭವಭೂತಿಯ ‘ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ’ ನಾಟಕವು ತನ್ನ ಘನತೆ-ಮಹೋನ್ನತಿಗಳಿಂದ ಅನನ್ಯವೆನಿಸಿದೆ. ಸೀತಾ-ರಾಮರ ಅಮೃತದಾಂಪತ್ಯವನ್ನು ಇದು ಕಂಡರಿಸಿರುವ ಪರಿ ಇಡಿಯ ರಾಮಾಯಣಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮಿಗಿಲೆನಿಸಿದೆ...
Cindu – The word cindu means to jump or to leap; in the Telugu language, the word is also used in the sense of overflowing, springing up and pouring out.&nbs...
ಆದಿಪ್ರಾಸದ ನಿರ್ಬಂಧ ಇಲ್ಲವಾದ ಬಳಿಕ ಮತ್ತೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಶ್ಲೋಕ ಬರಬಹುದಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಿದೆ. ಆದಿಪ್ರಾಸ ಅಳಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಳಗನ್ನಡವಿರಲಿ, ನಡುಗನ್ನಡವೂ ಅ...
The daśa-rūpakas and many upa-rūpakas need to be staged using mārga-karaṇas, mārga-cārīs, and mārga-sthānakas; these have to come along with nṛtta-hastas as wel...
ಕರ್ಷಣಜಾತಿಗಳು ಮಾತ್ರಾಜಾತಿಗಳಂತೆಯೇ ಏಕದೇಶಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಿರತೆ ಪದ್ಯಬಂಧಗಳ ಚಾಕ್ಷುಷರೂಪದಲ್ಲಿರದೆ ಶ್ರಾವಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಕರ್ಷಣಜಾತಿಗಳ ಭಾಷಾಪದಗತಿ ಗದ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬಲು...
ಈ ಮುನ್ನ ಕಾಣಿಸಿದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ರಸ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಬಗೆಬಗೆಯ ಅಕ್ಷರ / ಮಾತ್ರಾಘಟಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ‘ಇವೇ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷಾಪದಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುವೇ?’ ಎಂಬ ಸಂದೇಹ...
ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬರಬಹುದಾದ ವಿಭಿನ್ನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾತ್ರಾಗಣಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ. ಅ) ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಘಟಕಗಳುಳ್ಳ ರಚನೆ: ನಾನ | ನಾನ | ನನಾ | ನಾನ/ನಾ...
Chalika, cillī, cillikā, cillī-karma, or cillī-mārga – Abhinava-gupta defines this as a kind of upa-rūpaka rooted in śuddha-nṛtta – pure, non-representational d...
ಪರಿಷ್ಕೃತ ಲಕ್ಷಣ ಈ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಮುನ್ನ ಹೇಳಿದ ಶ್ಲೋಕದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪರ್ಯಾಪ್ತವಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಛಂದೋವಿದರು ಇನ್ನ...
Upa-rūpakas (Continued) 10. Rāsa – Like goṣṭhi and hallīsaka, rāsa is a kind of Śrī-kṛṣṇā-līlā-nṛtya – a form of dance associated with the divine exuberance of...
Upa-rūpakas (Continued) 3. Prasthāna – the emotional states of apsaraḥ-strī or a proṣitapatikā are presented in a prasthāna. The story captures the pangs of se...
೨. ವಿಷಮಪಾದದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಲಘುಬಾಹುಳ್ಯವುಳ್ಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಓಜಪಾದಗಳ ಪಂಚಮಾಕ್ಷರಗಳು ಲಘು ಅಥವಾ ಗುರುವೇ ಆಗಿರಲಿ, ಮೇಲಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಧಾಟಿ ಕೆಡುವು...
‘ಶ್ಲೋಕ’ ಎಂಬ ಪದ್ಯಪ್ರಕಾರವು ಸಾಲಿಗೆ ಎಂಟರಕ್ಷರಗಳಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಅನುಷ್ಟುಪ್ವರ್ಗದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಇಡಿಯ ಆ ವರ್ಗದ ಹೆಸರೇ ರೂಢವಾಗಿದೆ. ಈ ವೈಚಿತ್ರ್...
ಈ ಮೊದಲೇ ಕಂಡಂತೆ ನವೋದಯದಿಂದೀಚೆಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾನೆಟ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ-ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ನವ್ಯ-ನವ್ಯೋತ್ತರಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಬಂಧವು ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಲಕ್ಷಣಶುದ್ಧವಾದ ಸಾನೆ...
Prahasana[1], vīthī, and bhāṇa tickle the insides of the connoisseurs in different ways. Vīthī portrays the commotion, transactions, and humour that take place...
ನವೋದಯದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಕಾಣಲು ಅಸಂಭವವೇ ಎನಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿರಳವಾದ ಕರ್ಷಣಜಾತಿಯ ಸೀಸಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ನನ್ನ ಅವಧಾನದ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು: ಕಾಳರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ...
ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಒಲವು ಬಂದು ಮನಸನು ಹೊಗಲು ಯಾರು ತಡೆಯುವರದರ ಪ್ರೇರಣೆಯನು ಫಲವಿಹುದೆ, ನಲವಿಹುದೆ, ಒಲವು ಪಡಿಮೂಡಿಹುದೆ ಎನ್ನುವಾಲೋಚನೆಯೆ ಜನಿಸದಂತೆ | ಮರುಳಾಗಿ ಮೈಮರೆತು ದೂರದಿಂದಲೆ ತ...
Let us look at the Indian theatrical tradition with the above perspective in mind; it will help us gain new and novel insights. Daśa-rūpakas[1] Sage Bharata h...
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಾನೆಟ್ಟಿಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ ಸೀಸಪದ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿದ ನವೋದಯದ ಕೆಲವೊಂದು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಪದ್ಯಗಳು ನಿರಪವಾದವಾಗಿ ಮಾತ್ರಾಜಾತಿಯ...
ರಾಕೇಂದುಬಿಂಬಮೈ ರವಿಬಿಂಬಮೈ ಯೊಪ್ಪ ನೀರಜಾತೇಕ್ಷಣ ನೆಮ್ಮೊಗಂಬು ಕಂದರ್ಪಕೇತುವೈ ಘನಧೂಮಕೇತುವೈ ಯಲರು ಬೂಬೋಡಿಚೇಲಾಂಚಲಮ್ಮು | ಭಾವಜು ಪರಿಧಿಯೈ ಪ್ರಳಯಾರ್ಕು ಪರಿಧಿಯೈ ಮೆರಯುನಾಕೃಷ...
Bharata, through the words of Brahmā, defines nāṭya thus – trailokyasyāsya sarvasya nāṭyaṃ bhāvānukīrtanam. Nāṭya or theatrical presentation is an artistic acti...
ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಸಾನೆಟ್ಟಿಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಈ ಗುಣ ನಮ್ಮವರ ರೂಪಣವೇನಲ್ಲ. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನವೇ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಆ ಬಂಧಕ್ಕೆ ಇಂಥ ಕಟ್ಟಡ ಒದಗಿತ್...
• Just as a person has a mother tongue that lends itself for his natural expression, a certain pitch is natural for a singer. This sahaja-śruti, i.e., natural p...
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯ ಎಂಬ ಛಂದಃಪ್ರಕಾರ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಬಗೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.[1] ಇದೇ ರೀತಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸಾನೆಟ್ ಬಂದ ಬಗೆಯನ್ನೂ ವಿಪುಲವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ...
Yakṣagāna artistes should bring in newer maṭṭus and saṅgatis that can cater to all different emotions[1]; to do so, they must take refuge in the classical rāgas...
ಛಂದೋಗತಿ-ಅನುಪ್ರಾಸ ನಾವು ಈಗಾಗಲೇ ಅನುಪ್ರಾಸದ ಹಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿರುವ ಕಾರಣ ಈಗ ಮತ್ತೂ ಕೆಲವೊಂದು ಮಾದರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಇದರ ಸೊಗಸನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಲಯರ...
The music scene in India has undergone quite some changes since the introduction of microphones and loudspeakers. In the pre-technological era, it was natural f...
ಊನಗಣ-ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ ಕೂಡ ತಾಳಬದ್ಧವಾದ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತಾಳಾವರ್ತಗಳ ಕಡೆಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಾಸವು ಗತಿಯ ನಿಲುಗಡೆಯನ್ನು ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವುದ...
Let us examine the qualities that the extempore delivery of dialogues on the stage should ideally possess. Adherence to śruti, though important, is not the only...
ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸದ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ. ವಿಶೇಷತಃ ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಎರಡು ಸಾಲುಗಳು ಯುಗ್ಮಕಗಳೆಂಬಂತೆ ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆದಿಪ್ರಾಸವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದ...
ಅಪೌರುಷೇಯವೆನಿಸಿದ ವೇದವಾಙ್ಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾದ ಅನೇಕ ಪಂಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಾನುಪ್ರಾಸಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳೆಲ್ಲ ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರ...
Vācika Mātu and dhātu are the two aspects of vācikābhinaya. They can be loosely translated as lyrics and music, respectively. Gadya, padya, and gīta (pada) are...
I hereby list a few suggestions for Yakṣagāna artistes, especially to enrich their āṅgikābhinaya and realise its value. • It is important to ensure that the st...
Usage of coloured screens in the background and bringing in sceneries on the stage prove to be obstacles in evoking Rasa. Similarly, tying banners or displaying...
We will need to take stock of the experiments that have taken place with costumes of Yakṣagāna, especially in introducing new characters. Noteworthy attempts ha...
To summarize, it would not be wrong to say that Yakṣagāna has its own costume that is self-complete and beautiful. The puṇḍu-veṣa (kedagè-mundalè) of Baḍagutiṭṭ...
For the sustenance and growth of any form of art, novelty and constant practice are essential. They are required both at the level of the individual and the soc...
The Nāṭyaśāstra classifies raṅga-prayoga (theatrical performances) into two kinds, based on the place where it is staged – bāhya (outdoors) and ābhyantara (indo...
A theatrical performance that is rich in prose-like spoken language, employs gesture language that isn’t stylized and has āṅgika that largely divorced from pure...
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಯರೇ ವಿದ್ಯಾಭವನದಲ್ಲಿ ಶಾಕುಂತಲವನ್ನು ಕುರಿತು ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಅವರಿಗೆ ನಿರತಿಶಯವಾದ ಪ್ರೀತಿ. ಅದು ಯಾವ ಕಾರಣವೋ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು; ರಾಯರ ಮನೋಧರ್ಮ...
ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಂತೆಯೇ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಗಾಂಧಿ ಕೇಂದ್ರದ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತವಿದ್ವಾಂಸರಾ...
ಇ. ಎಸ್. ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಇ. ಎಸ್. ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯನವರ ಮುಖಪರಿಚಯ ನನಗೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಗೋಖಲೆಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.ಯವರ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಜನ್ಮ...
All of us will have witnessed different forms of classical theatre art in India. It is not difficult to estimate their mutual concordance and inter-connectednes...
ಎಂ. ಎನ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವೆಂದು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಇವರು ವೇದ-ಸಂಸ್ಕೃತಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದ ಮತ್ತೂರಿನವ...
ಭವನದ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೇದಘೋಷ ಆಗಬೇಕಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಅವರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಘೋಷಕ್ಕೊಂದು ಗಾತ್ರ ಬೇಕೆನಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದವರಾದ ಗಣೇಶ ಘನಪಾಠಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿಕ...
The aesthetics of group dance is compromised because choreographers fail to keep track of the changes that a solo performing art needs to undergo in the process...
ಘನಪಾಠಿಗಳು ಶಾಲೆಯ ಮುಖವನ್ನು ಕಂಡವರಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷನ್ನು ಕಲಿತವರಲ್ಲ. ಅವರು ಅಪ್ಪಟ ಗುರುಕುಲದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರ ತಾತನವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೊಬ್ಬ ತಮ್ಮ. ಆತ ಮ...
ಪರಿಚಿತರಿಗೆಲ್ಲ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನಿಡುವುದರಲ್ಲಿ ಎಸ್. ಕೆ. ಎಮ್. ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು. ಒಬ್ಬ ಸಂಗೀತವಿದುಷಿಯನ್ನು ‘ಎನ್. ಬಿ.’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗೆಲ್ಲ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ನಿರ್ದೇ...
We will need to search for an object at the place where we have lost it – this is inevitable and also expected. We can examine this from the perspective of musi...
ರಂಗನಾಥ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಗಳ ಹೆಸರು ಅಂಜನಾ. ಎರಡನೆಯ ಮಗಳು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಯಾವ ಹೆಸರು ಇಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಎಸ್. ಕೆ. ಎಮ್. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರಂತೆ: “ನಿರಂಜನಾ ಅಂತ ಇಡಿ. ಮತ್ತೂ ಒಬ್ಬಳು ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಇದ್...
ವಿದ್ವದ್ರಸಿಕರ ಸಾಹಚರ್ಯ ೧೯೮೭ ಮತ್ತು ೧೯೮೮ರ ನಡುವೆ ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರ ಜನ್ಮಶತಾಬ್ದಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ರಂಗನಾಥ್ ವಾರಕ್ಕೊಂದರಂತೆ ಐವತ್ತೆರಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡರು. ಇದರ ಆಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನನ್...
We often wonder what the state of classical art in the modern world will be, especially when we have several media that can entertain us. Various modes of enter...
ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ವಾಹ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಭವನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಸಾವಿರಾರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಹದಿನೈದಿಪ್ಪತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ...
ನನ್ನ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ಯೋಗವಿಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಐದು ವಸಂತಗಳ ಸಂತಸವನ್ನು ಕಂಡದ್ದೇ...
Yakṣa-navodaya is an attempt at aesthetically stitching together the compositions of a few Navodaya poets of Kannada. The compositions chosen are ene śuka-bhāṣi...
Mallinātha has made some insightful observations in commenting on this verse. According to him, there were pictures in the mansion of various episodes from the...
The first relates to the word sampṛktau. The poet has preferred the rather rare word sampṛkti to the more common saṃyukti. Let us understand the nuances of thes...
A Summary of our Productions The following is an overview of our productions. Bhāminī was our first production and I conceived it based on the concept of the...
This is a short list of poetic works in Sanskrit. Most of the works included here are well known to our literary tradition. This list is divided into two parts:...
The interpretation and elaboration that Mantap does for the line raṅganyātakè bārano is extraordinary. He shows several different emotions of the gopikā as he e...
Language is perhaps the best mode of communication available to humans. Literature—poetry in particular—is the acme of language. There are several ancient class...
We have hitherto discussed about āhārya, āṅgika, and vācika. The next aspect to discuss is sāttvikābhinaya – the most difficult aspect to teach and to express i...
We used the traditional accompaniments of Yakṣagāna, namely caṇḍè and maddalè. To enhance the melody, however, we included flute and violin as accompaniments. F...
Über-human and sub-human characters do not produce rasa unless they are ‘humanized’ – this is a fundamental tenet of aesthetics. A great poet knows from experie...
Now, moving on to bhāgavatikè. As mentioned earlier, vācikābhinaya of Yakṣagāna is of three kinds and that rendered by the bhāgavata is a major component. Ther...
It was a common scenario for conservative-minded audience of traditional Yakṣagāna to brush aside our presentations as falling into the Bharatanāṭya genre. They...
Let us proceed to the sixth act of Abhijñānaśākuntala. Duṣyanta has made a painting of Śakuntalā. The vidūṣaka takes one look at it and exclaims: “Madhurāvasthā...
Abhijñānaśākuntala is one of the ripest fruits of Kālidāsa’s mature genius. The poet makes a candid confession in the prologue of this play: आ परितोषाद्...
There were quite a few questions and uncertainties that bothered Mantap. Who do we converse with, when there are no puruṣa-veṣas on the stage? There is no other...
Traditional forms of dance that have their roots in the upa-rūpakas are today called śāstrīya-nṛtya. There are several regional forms of śāstrīya-nṛtya (classic...
Introduction It is natural for artistes to try their hand at bringing novelty to their art. It is rather common to see new experiments and novel presentations...
Kauśikī’s words of praise upon seeing Mālavikā perform are noteworthy. Her response is in the form of a verse, whose second half provides incredible insights in...
An interesting feature of Yakṣagāna is that movements are adapted as per the bhūmikā, i.e., character. The hèjjès, sthānakas, and hastas are a function of the n...
Unless poetry caters to people with varying tastes, it will not find a strong footing. It naturally follows that the poet should know the ways of the world well...
Let us have a look at the dialogues before and after this verse. A minor character expresses concern that Kālidāsa might lose face if his play is performed disr...
The āṅgikābhinaya of Yakṣagāna can be sub-divided into that of nāṭya and of nṛtya, which are nibaddha and anibaddha, respectively. We will limit our discussion...
The word abhinaya means to take things closer[1]. The word can also mean good character and making things one’s own. Abhinaya can be divided into four kin...
After introducing the major characters, Śūdraka has gone on to describe the...
Most people are under the impression that the term Yakṣagāna is only a reference to the particular form of theatre art that is found in the Karāvaḻi-Malènāḍu re...
Another dimension that dance research can explore is to understand and analyse the correlation between music and dance. Music is essential for the successful st...
Aśvaghoṣa clearly states that his work is principally a scripture. It is structured as a poem, yes, but that is only a veneer, a convenient pretence. Neverthele...
Today, physiology has developed as an independent branch of study. We must take its help in our analysis of movement vocabulary. Physiology can help us understa...
Modern literary theory usually insists that a poet should not come in the way of the natural development of events and characters. If he gets personally involve...
At the outset of the Mahābhārata Vyāsa outlines its literary qualities that...
There are many dimensions that research in classical Indian dance can explore and many paths it can choose to tread. This is, in fact, true from a global perspe...
In the next verse Vyāsa describes a defining trait of great poets. He intends this as a lodestar of sorts of his work: इतिहासप्रदीपेन मोहावरणघातिना। लोकगर...
In these verses Vyāsa has succinctly described the central focus of his poem and the nature of its characters. This is the way of great poets: they present the...
Rāma savoured the recital amid a large group of literary aficionados: sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ (1.4.36). This is arguably the best way to appreciate art becau...
Vālmīki was absorbed in thoughts about his verse when Brahmā visited him: tadgatenaiva manasā vālmīkirdhyānamāsthitaḥ (1.2.28). He was tormented by the impropri...
Maharṣi Vālmīki The story narrated in the first four cantos of the Rāmāyaṇa is of great significance to the central concepts of the creative process: poet, poe...
Art appreciation begins with learned connoisseurs. Gaining breadth and vision with time, it develops into a well-structured system of aesthetics. Poets and arti...
ಇಂತಿದ್ದರೂ ಶಂಕರ-ಆನಂದವರ್ಧನರು ತಮ್ಮ ಕಾಲವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ಕಾಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಮಾತ್ರದಿಂದ ಅಳೆಯುವುದು ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ,...
ಕನ್ನಡರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಬಂದೊಡನೆಯೇ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕುರಿತ ಚಿಂತನೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲ್ಪದರಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯೇನಲ್ಲ. ಈ ಮೂಲಕ ಮೈದೋರುವ ವಿಚಾರ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗತಿ...
ಅತೀಂದ್ರಿಯಸಿದ್ಧಿ-ಚಿತ್ರಕವಿತೆ ಶಂಕರ-ಆನಂದವರ್ಧನರು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ರಸಗಳಲ್ಲಿಯೇ ತಾತ್ಪರ್ಯವುಳ್ಳವರಾದ ಕಾರಣ ಇವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ ಯಾವ ಅಂಶವನ್ನೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಆದರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರ...
ಅನುಭವಪ್ರಮಾಣ ಶಂಕರರು ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೆ ಸರ್ವಜನಸಮ್ಮತವಾದ, ವಿದ್ವಲ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ರುತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ...
ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮ-ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮ, ಧ್ವನಿ-ಗುಣೀಭೂತವ್ಯಂಗ್ಯ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಆನಂದವರ್ಧನರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗಿರುವ ಸರ್ವಸಮನ್ವಯದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಅಂಶದಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ ಸಗುಣತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್...
ವಸ್ತುತಂತ್ರ-ಪುರುಷತಂತ್ರ ತಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು “ವಸ್ತುತಂತ್ರ” ಮತ್ತಾವುದು “ಪುರುಷತಂತ್ರ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿಯೇ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಆನಂದವರ್ಧನರ ಕೊಡುಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ...
ವೇದಾಂತಾರ್ಥತದಾಭಾಸಕ್ಷೀರನೀರವಿವೇಕಿನಮ್ | ನಮಾಮಿ ಭಗವತ್ಪಾದಂ ಪರಹಂಸಧುರಂಧರಮ್ || (ಅಮಲಾನಂದ) ಧ್ವನಿನಾತಿಗಭೀರೇಣ ಕಾವ್ಯತತ್ತ್ವನಿವೇಶಿನಾ | ಆನಂದವರ್ಧನಃ ಕಸ್ಯ ನಾಸೀದಾನಂದವರ್ಧನಃ || (ರಾಜಶ...
ವ್ಯಂಜನಾವ್ಯಾಪಾರವು ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲವೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕ್ಷೇಪ ಹೀಗಿದೆ: ಧೂಮೇನ ಧ್ವನ್ಯತಾಂ ವಹ್ನಿಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಧ್ವನ್ಯತಾಂ ಘಟಃ | ಅರ್ಥಶ್ಚೇದ್ಧ್ವನಯೇದರ್ಥಂ ಕಾ ಪ್ರಮಾಣವ್ಯವಸ್ಥಿತಿಃ || (೨೦.೧...
ಮೀಮಾಂಸಕರು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕಾವ್ಯವಿರೋಧಿಗಳು. ಅವರತ್ತ ಕವಿ ಹೀಗೆ ಕಟಾಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ: ಅರ್ಥೇಷ್ವಲಂಕಾರವಿದಃ ಪ್ರಮಾಣಂ &nb...
ಕಾವ್ಯಕಲೆ ಸಕಲಮಾನವರಿಗೆ ಸಂತೋಷಕಾರಿಯೆಂಬ ತಥ್ಯವನ್ನು ತನ್ನದಾದ ನಿರುಪಮರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ: ಆವರ್ಣಶಕ್ತಿಗ್ರಹಮಾಪವರ್ಗಂ  ...
ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಂಗೀತಗಳ ತೌಲನಿಕವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕವಿಯು ಬಲ್ಲ: ಕರ್ಣಂ ಗತಂ ಶುಷ್ಯತಿ ಕರ್ಣ ಏವ ಸಂಗೀತಕಂ ಸೈಕತವ...
ನಾವಿನ್ನು “ಶಿವಲೀಲಾರ್ಣವ”ದತ್ತ ತಿರುಗಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ನೀಲಕಂಠದೀಕ್ಷಿತನ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಾವ್ಯಚಿಂತನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೇ ಕವಿಯು ಧ್ವನಿಯ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾನೆ: ಸಾಹಿತ್ಯವಿದ್ಯ...
ಇಂಥ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೀಗೆ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ: ಅಸ್ತಿ ಸಾರಸ್ವತಂ ಚಕ್ಷುರಜ್ಞಾತಸ್ವಾಪಜಾಗರಮ್ | ಗೋಚರೋ ಯಸ್ಯ ಸರ್ವೋऽಪಿ ಯಃ ಸ್ವಯಂ ಕರ್ಣಗೋಚರಃ || (೧.೯)...
ಗಂಗಾದೇವಿ ಕಥನಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕವಯಿತ್ರಿಯರ ಪೈಕಿ ಗಂಗಾದೇವಿಯ ಸ್ಥಾನ ಅದ್ವಿತೀಯ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ವಾರ್ತಮಾನಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಗಂಭೀರವಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನಾವೈಚಿತ್ರ್ಯವಿರುವಂತ...
ಮೂಲಭೂತವಾದ ಆರು ಮೇಳಗಳಿಗೆ ಸೇರದ ರಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ಣಾಟಕಸಂಗೀತದ ಜೀವಾಳವೆಂಬಂತೆ ಕೆಲವೊಂದು ರಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭೈರವಿ, ಆನಂದಭೈರವಿ, ಬೇಗಡೆ, ಧನ್ಯಾಸಿ, ನಾಟ...
ಸುಂದರದ ಭಾವವೇ ಸೌಂದರ್ಯ. ‘ಸುಂದರ’ಶಬ್ದವನ್ನು ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರು ‘ಉಂದೀ-ಕ್ಲೇದನೇ’ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪಾದನಮಾಡುತ್ತ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆರ್ದ್ರಗೊಳಿಸುವಂಥದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅ...
ವೇಂಕಟನಾಥ ವೇದಾಂತದೇಶಿಕರೆಂಬ ಗೌರವಾಭಿಧಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದ ವೇಂಕಟನಾಥನು “ಕವಿತಾರ್ಕಿಕಕೇಸರಿ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈತನ ಕಾವ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ “ಸಂಕಲ್ಪಸೂರ್ಯೋದಯ”ವೆಂಬ ನಾಟಕವು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕೆಲ...
ಹಸ್ತಿಮಲ್ಲ ಕನ್ನಡ-ಸಂಸ್ಕೃತಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ವತ್ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಸ್ತಿಮಲ್ಲನ ಕಾಲ ಇನ್ನೂ ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಈತನ “ಅಂಜನಾಪವನಂಜಯ” ಎಂಬ ನಾಟಕದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಮಾತುಗಳು ವಿವೇಚನೀಯ...
ಕಲ್ಹಣ “ರಾಜತರಂಗಿಣಿ”ಯ ಕರ್ತನಾಗಿ ಈ ಮಹಾಕವಿಯು ಸಮಾರ್ಜಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸು ನಿರುಪಮಾನ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಬಲವುಳ್ಳ ಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಲಿ, ಚರಿತ್ರಪ್ರಧಾನವಾದ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗಾಗಲಿ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಇಂತಿದ್...
ರಸಪಾರಮ್ಯವನ್ನು ಕವಿಯು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಬಗೆ ಹೀಗೆ: ಅರ್ಥೋऽಸ್ತಿ ಚೇನ್ನ ಪದಶುದ್ಧಿರಥಾಸ್ತಿ ಸಾಪಿ ನೋ ರೀತ...
ಹರಿಚಂದ್ರ ಈತನ “ಧರ್ಮಶರ್ಮಾಭ್ಯುದಯ”ವೆಂಬ ಕಾವ್ಯದ ಮೊದಲಿಗೇ ಬರುವ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಚಾರಗಳು ಮನನೀಯ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನೆಯಿದ್ದೂ ಶಿಲ್ಪನವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪನವಿದ್ದೂ ಕಲ್ಪನೆಯಿಲ್ಲದ ಎರಡು ಬಗೆಯ ವಿಪರ್...
ಕ್ಷೇಮೇಂದ್ರನು ತನ್ನ “ರಾಮಾಯಣಮಂಜರಿ” ಮತ್ತು “ಭಾರತಮಂಜರಿ”ಗಳ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಒಳನೋಟವುಳ್ಳ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವು ವಾಲ್ಮೀಕಿ-ವ್ಯಾಸರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನರಸ ಶಾಂತವೆಂದು...
ಪರಿಮಳಪದ್ಮಗುಪ್ತ ಪರಿಮಳಗುಪ್ತ ಅಥವಾ ಪರಿಮಳಪದ್ಮಗುಪ್ತನು ಬರೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕಮಹಾಕಾವ್ಯ “ನವಸಾಹಸಾಂಕಚರಿತ.” ಇದು ಭೋಜದೇವನ ತಂದೆ ಸಿಂಧುಲನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವ ಕೃತಿ. ಇದರ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವು ನಮ್...
ಈತನ “ಬಾಲರಾಮಾಯಣ”ದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೂ ಪ್ರಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು: ಗಿರಃ ಶ್ರವ್ಯಾ ದಿವ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಮಧುರಾಃ ಪ್ರಾಕೃತಧುರಾಃ &nb...
ಜಿನಸೇನ ಆರಂಭಶೂರರಾದ ಕವಿಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಪರಿಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಯಥೇಷ್ಟಂ ಪ್ರಕೃತಾರಂಭಾಃ ಕೇಚಿನ್ನಿರ್ವಹಣಾಕುಲಾಃ | ಕವಯೋ ಬತ ಸೀದಂತಿ ಕರಾಕ್ರಾಂತಕುಡುಂಬಿವತ್ || (೧.೧.೭೧) ಕೆ...
.jpg)
ಮುರಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ವಿದ್ವತ್ಕವಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾದವನು ಮುರಾರಿ. ಈತನ ಏಕೈಕರೂಪಕ “ಅನರ್ಘರಾಘವ”ದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಮಾತುಗಳು ನ...
ಭವಭೂತಿ “ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ”ದ ಕಡೆಯ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾಂಕತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೀತಾ-ರಾಮರ ಪುನರ್ಮೇಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಮುನಿಗಳ ರಾಮಾಯಣದ ಕಡೆಯ ಭಾಗವೆಂಬಂತೆಯೂ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ...
ಭವಭೂತಿ ಮಹಾಕವಿ ಭವಭೂತಿಯ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಆತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಕೃತಿತ್ವಗಳಲ್ಲದೆ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸೂಚನೆಗಳೂ ಗಣ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಬಹುದು. “ಮಾಲತೀಮಾಧವ”ದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ...
ಮಾಘ ಮಾಘನು “ಶಿಶುಪಾಲವಧ”ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ರಾಜನೀತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೂ ಅವ...
ಬಾಣಭಟ್ಟ ಮಹಾಕವಿ ಭಟ್ಟಬಾಣನ ಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ “ಹರ್ಷಚರಿತ” ಒಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಚಿಂತನಶಕಲಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. “ಕಾದಂಬರಿ”ಯ ಉಪಕ್ರಮಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಒಂದೆರಡು ಮಾತು...
ಸುಬಂಧು ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಬಂಧುವಿನ ಸ್ಥಾನ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುವಂಥದ್ದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಬಾಣನ ಪೂರ್ವಸೂರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಂದರೆ ಸಾಕಾದೀತು. ಶ್ಲೇಷವನ್ನು ಅಳವು ಮೀರಿ ಬೆಳೆ...
ಈ ಮಾತುಗಳು ಕಾವ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಯುಕ್ತವಾಗಿವೆಯೋ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟೇ ಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾರವಿಯು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದರ್ಶವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸಿರುವನೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾ...
ಶ್ಯಾಮಿಲಕ ಗುಪ್ತಯುಗದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಶಿಷ್ಟಕವಿ ಶ್ಯಾಮಿಲಕ. ಈತನದಾಗಿ ನಮಗೆ ಉಳಿದಿರುವುದು “ಪಾದತಾಡಿತಕ” ಎಂಬ ಭಾಣವೊಂದೇ. ಇದೊಂದು ರೂಪಕವೇ ಅವನ ಪ್ರತಿಭೆ-ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಲೋಕಪರಿಜ್ಞಾನವನ್ನ...
ಕಾಳಿದಾಸನ ಪರಿಣತಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಫಲವಾದ “ರಘುವಂಶ”ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಅವನು ಮಂಗಳಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ಲೋಕೋತ್ತರವಾದ ಕಾವ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ: ವಾಗರ್ಥಾ...
ಆರನೆಯ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಯಂತ ಶಕುಂತಲೆಯ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಕಂಡ ವಿದೂಷಕ ತನ್ನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತ ಮಧುರಾವಸ್ಥಾನದರ್ಶನೀಯೋ ಭಾವಾನುಪ್ರವೇಶಃ ಎಂದು ಉ...
ಇನ್ನು ಮುಂದೆ “ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯ”ವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳು ಪರಿಶೀಲನೀಯ. ಮಾಲವಿಕಾಗ್ನಿಮಿತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕವಿಗೆ ತನ್ನ ರೂಪಕವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶ...
ಮುಂದಿನ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣದಾಸನು ತಾನು ಮಾಲವಿಕೆಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠವನ್ನು ಅವಳು ಮತ್ತೆ ತನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಾಗ ಅದು ಆಕೆಯೇ ತನಗೆ ಬೋಧಿಸುವ ಪಾಠದಂತೆ ತೋರುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ (೧.೫). ಇಲ್ಲಿ “ಭಾವಿಕ” ಎಂ...
ಶೂದ್ರಕನು ನಾಯಕ-ನಾಯಿಕೆಯರನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ರೂಪಕದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅದರ ಎಲ್ಲ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯೊಡನೆ ಸೂಚಿಸಿರುವುದು ಅನ್ಯಾದೃಶ. ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕವೊಂದು ಪ್ರಕರಣವಾದ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ವೀರರಸಕ್ಕೆ ಹ...
ಬೌದ್ಧಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾದ ಅಶ್ವಘೋಷನು ಸ್ವಮತಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವೋಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾವ್ಯದ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅವನ ಮಾತುಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷತಃ ಕಹಿಯಾದ ಔಷಧವನ್ನು ಸಿಹಿಯಾ...
ಮಹಾಭಾರತದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯವೆಂದರೆ ಅದರ ಕಥೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಿರ್ಣಾಯಕಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಕಾರರಾದ ವ್ಯಾಸರು ಬಂದುಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಉದ್ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕವಿಯೇ ತನ್ನ ಕೃ...
ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಮಹಾಕವಿಗಿರಬೇಕಾದ ಒಂದು ಮಹಾಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವೆಂಬಂತೆ ಹೀಗೆ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಇತಿಹಾಸಪ್ರದೀಪೇನ ಮೋಹಾವರಣಘಾತಿನಾ | ಲೋಕಗರ್...
ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನರಕವಿಗಳೂ ವರಕವಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೌಲ್ಯನಿಷ್ಠರಾಗಿರುವರಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಆಚೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯಮಾನವರಂತೆಯೇ ಮೌಲ್ಯವಿಕ್ಷೋಭೆಗಳೊಳಗೇ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಋಷಿಕವಿಗಳು ಮಾತ್ರ...
ಅನಂತರ ಚತುರ್ಮುಖಬ್ರಹ್ಮನೇ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಾಲ್ಮೀಕಿಮುನಿಗಳಿಗೆ ಆ ಶ್ಲೋಕದ್ದೇ ಗುಂಗು: ತದ್ಗತೇನೈವ ಮನಸಾ ವಾಲ್ಮೀಕಿರ್ಧ್ಯಾನಮಾಸ್ಥಿತಃ, ೧.೨.೨೮. ಕ್ರೌಂಚವಧೆಯ...
ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣದ ಮೊದಲಿಗೇ ಬರುವ ನಾಲ್ಕು ಸರ್ಗಗಳ ಕಥೆ ಕವಿ-ಕಾವ್ಯ-ಸಹೃದಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತುಂಬ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಥಮಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಮುನಿಗಳು ನಾರದರನ್ನು ಆದರ್ಶನ...
ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ವದ್ರಸಿಕರಿಂದಲೇ ಮೊದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮುಂದೆ ಆಯಾ ಕಲೆಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ-ವೈಶದ್ಯಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ...
ಲವನು ಹುಟ್ಟಿದ ವಾರ್ತೆಯನ್ನರಿತ ರಾಮ ತಾನೇ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಮುನಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಗುವಿಗೆ ಜಾತಕರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಲವ ಆ ಬಳಿಕ ದರ್ಭೆಯ ಕೂರ್ಚದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮಗುವಾಗಿ ಜನ...
“ಅಧ್ಯಾತ್ಮರಾಮಾಯಣ”ದಂತೆಯೇ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮಂಥರೆ, ಕೈಕೇಯಿ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ನಿರ್ದೋಷತೆಯ ಪರವಾನಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಸರಸ್ವತಿಯ ಲೀಲೆ. ರಾಮನು ವನವಾಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಶಿವಾಲಯವೊಂದರಲ್ಲಿ...
One must be familiar with the language of the song for which the choreography of abhinaya is done, at least to the extent that the different shades of meaning a...
Introduction Composing verses on the fly in an incessant fashion and recalling them at will (dhārā and dhāraṇā) are two important aspects of Avadhānam. In Avad...
ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೆನೆದಾಗಲೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಎದ್ದುತೋರುವುದು ಅವರ ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆ. ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳ ಕೋಲಾಹಲ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಇರದ ಈ ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಯು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷೈಕಗಾಮಿ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವರು...
ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರಿಗೆ ಪರಮಾರಾಧ್ಯನಾದ ಕವಿ. ಆತನ ರಘುವಂಶವನ್ನು ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ ಅವರು ಅನೇಕವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಭಿಜ್ಞಾನಶಾಕುಂತಲವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ತುಂಬ ಮೆಚ್ಚಿಕ...
ಈ ಎಲ್ಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಕಾರಣ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿಗೇ ಕಾವ್ಯರಚನೆಗೆ ತೊಡಗಿದ್ದು ಸಹಜವಾದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ. “ದಾನಯಜ್ಞಮು” ಎಂಬ ಖಂಡಕಾವ್ಯವನ್ನೂ “ಶ್ರೀವಿಲಾಸಮು” ಎಂಬ ಶತಕವನ್ನೂ “ತ್ಯಾಗಶಿಲ್ಪ...
ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ಅವಧಾನಕಾಲದ ಮನೋವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲೆಂದು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ನನ್ನ ಅವಧಾನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳೇ ಸೂತ್ರಧಾರರು. ನಿಮ್ಹಾ...
ಅವಧಾನ ಮರುದಿನ ಸಂಜೆ ಏರ್ಪಾಟಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ದಿನವೆಲ್ಲ ನಮಗೆ ಬಿಡುವಿತ್ತು. ಹತ್ತಿರದ ಕೆಳದಿ, ಇಕ್ಕೇರಿ, ಬನವಾಸಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಶರ್ಮರು ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಎಲ್ಲೆ...
ಕೋಲಾರದ ಅವಧಾನದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ನನಗೆ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರ ಈ ಮುಖ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೃಚ್ಛಕತ್ವದ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾರಮುಖವೆಂದರೆ ಅವಧಾನಿಯ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಭಾಸದ...
ನನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತೆಲ್ಲ ಸಹಜವಾಗಿ ಅವಧಾನ, ಅವಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅವಧಾನಕವಿತೆಗಳ ಸುತ್ತಲೇ ಸುಳಿಸುತ್ತುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಉತ್ಕಟಾಸಕ್ತಿಯ ಅರಿವಾಗಿ ಉಲ್ಲಾಸದಿಂದ ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗ...
ನಾನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನೆಯುವ ಮಹನೀಯರ ಪೈಕಿ ಶ್ರದ್ಧೇಯರಾದ ಲಂಕಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರೂ ಒಬ್ಬರು. ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪರಾಙ್ಮುಖತೆ, ಸಮಾಜಸೇವೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಕ್ರಿಯಾರಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕ...
Previously we observed scholarly spats at the level of individuals. What happened when these debates were escalated to royal courts? Let us see. Rāja-śekhara-s...
Kirīṭa-pati Veṅkaṭācārya (18th–19th cen. CE) was a great scholar of several śāstras and was a champion of Viśiṣṭādvaita philosophy. He lived in Sura-pura, a pro...
Lolla Lakṣmī-dhara (15th–16th cen. CE) was a scholar-poet in the court of Kṛṣṇa-deva-rāya. He is well-known as the author of Lakṣmī-dharā, arguably the best ava...
Naiṣadhīya-carita is considered the touchstone of scholarly poetry. Śrī-harṣa (12th cen. CE), its author, takes delight in proclaiming that he composed this wor...
অর্জুনকে শোক থেকে বিরত থাকার জন্য অনুরোধ করে কৃষ্ণ গীতার সূচনা করেন – “জীবিত বা মৃত, কারোর জন্য অশ্রুপাত করনা” (ভ. গী. ২.১১)। এবং তিনি গীতার পরিসমাপ্তিও করেন অর...
Footprints of Scholarly Temerity In the progress from Kālidāsa to Bāṇa-bhaṭṭa, Sanskrit literature saw a decisive shift in terms of mind-set: what emanated as...
Cāṭu-kavitva Cāṭu literally means ‘pleasing,’ ‘entertaining,’ and ‘endearing.’[1] Modern dictionaries explain it as pleasing or graceful words of discourse, fl...
Introduction Sanskrit is one of the most sophisticated languages in the world. A rubric of aesthetics that is universal in scope governs its poetry. Sanskrit h...
ಅಭಿಜಾತನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅಭಿಜಾತನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವು ನಾಟ್ಯಪದ್ಧತಿಯಾ...
গীতার ত্রয়োদশ অধ্যায়ে, কৃষ্ণ যেসব বিভিন্ন গুণাবলীর বর্ণনা দেন, সে সকলই প্রকৃত গুণের পরিচায়ক (ভ. গী. ১৩.৭-১১)। অমানিত্বমদম্ভিত্বং অহিংসা ক্ষান্তিরার্জবম্ | আচ...
ಉಪಕ್ರಮ [ಈಗಾಗಲೇ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ನೃತ್ಯ, ನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಹೇಳಿರುವ ಕಾರಣ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಸದ್ಯದ ಬರೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಹೃದಯರು ಗಮನಿ...
“Bamboo doesn’t bend. Sun is the real thief”: जनश्रुतिं यदाहिरीनिवेदकोऽह्नि नान्नभा- गिति प्रमार्ष्टुमागतः सभोजनो वनं प्रगे। निधाय भाजनं नते तृणध्वजेऽलपत्ततो...
“A male horse gives birth to foals”: जानेऽहं घनसलिलाकरस्य गर्भे जीवालिः प्रविलसतीत्यनूह्यरीतिः। तत्रैषाऽद्भुतघटनाऽपि सत्यमेव ह्यश्वोऽसौ निजतनयान् स्वयं प्रस...
“Crescent moon appears on Śiva’s neck”: उमानर्मविलासोद्यन्नखरक्षतहेतुना। ग्रीवायामर्धचन्द्रोऽसौ चन्द्रचूडस्य दृश्यते॥[1] Caught in throes of love, Umā adorne...
“Sun arose in the West and moon in East”: “धातर्मेरुमहीध्रलङ्घनधिया विन्ध्याद्रिणा सर्वतो व्याप्तं व्योमतलं दिवेति च निशेत्यस्तं प्रतीतिर्गता”। दूतेनैवमभाषि...
[अयं हि शतावधानिना आर्यगणेशेन कन्नडभाषया लिखितस्य कस्यचन लेखस्य सङ्क्षिप्तोऽनुवादः।] नैतत्तिरोहितं कलाभिज्ञानां यन् मोनालिसाया निगूढो मन्दहासः कश्चिदनेकेषां व्...
“Kālidāsa composed poems in Kannada”: वाणीवीणागुणरणनचिन्माधुरीमोदयुक्त्या गौरीशर्वाद्वयनयजयप्रीतिसंस्फूर्तिशक्त्या। देशस्यास्य प्रसृमरकलाशास्त्रविज्ञानरक्त्य...
গীতায় কৃষ্ণ একজন “স্থিতপ্রজ্ঞ” ব্যক্তি হয়ে ওঠার বিষয়ে একটি গুরুত্বপূর্ণ ধারণার অবতারণা করেছেন, অর্থাৎ, একজন ব্যক্তি যিনি বিচার-বিবেচনাপূর্ণ এবং অবিচলিত বুদ্ধিমত...
There is another variety of poetic challenges in which every foot of a verse is composed by a different poet. The one who composes the first line has the respon...
The following two verses are solutions to a single challenge that posits Viṣṇu is Śiva: कपाली च कलापी च शिरसा भाति योऽवतात्। स देहार्धसमासक्तकेशवश्चन्द्रशेखरः...
A note about the translation of verses: In translating Sanskrit into English, we had to chart our course through a thoroughly challenging terrain. The reason f...
Introduction Problems form an inescapable passage in every person’s life. However much one tries to avoid them, the truth is that they remain to be experienced...
বাগ্মিতা, সততা, বুদ্ধিমত্তা, বৈদগ্ধ্য অথবা প্রত্যুতপন্নমতিত্ব – একজন প্রকৃত কূটনীতিজ্ঞের সকল গুণই কৃষ্ণের মধ্যে উপস্থিত ছিল। তাঁকে একজন মৃদুভাষী রূপে কল্পনা করা...
ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸುಭಾಷಿತಚಮತ್ಕಾರದ ಕೆಲವೊಂದು ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ. ಮರ್ಕಟಸ್ಯ ಸುರಾಪಾನಂ ಮಧ್ಯೇ ವೃಷ್ಚಿಕದಂಶನಮ್ | ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಭೂತಸಂಚಾರೋ ಯದ್ವಾ ತದ್ವಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ || ಮಂಗ ಸೆರೆಯ ಕು...
ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇವರಿಬ್ಬರ ಕೆಲವೊಂದು ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ. ಮೊದಲಿಗೆ ಬಿಡಿಮುತ್ತನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಚತುರ್ಮುಖಮುಖಾಂಭೋಜವನಹಂಸವಧೂರ್ಮಮ | ಮಾನಸೇ ರಮತಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವಶು...
ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಈ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳ ಹಲಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಸಮೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲಿಗೆ ಇಬ್ಬರೂ ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಮಾನಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ. ಕರಾರವಿಂದೇನ ಪದಾರವಿಂದಂ...
ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದ ಚಿರಸುಂದರವಾದ ರಸಮಯಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷಿತಗಳಿಗೆ ಮಿಗಿಲಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇವನ್ನು ಭಾವಕವಿತೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೆಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಬಹುದು. ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಮುಖಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ...
অগ্নিষোমীয় ব্যুহ হল সৃষ্টির কাঠামো, এক অনন্ত বিন্যাস। ভক্ষক-ভক্ষিতের সম্পর্ককে বেঁধে রাখার এক চিরন্তন প্রতিষ্ঠান। এই বিষয়টি উপনিষদ এবং যোগবাসিষ্ঠে আলোচিত হয়েছে।...
কৃষ্ণ যখন অনাসক্তি এবং তৃপ্তি নামক বৈশিষ্ট্যগুলির প্রশস্তি করেন, তখন তিনি কঠোর পরিশ্রমের উপরেও গুরুত্ব আরোপ করেন। স্ববিরোধী যৌক্তিকতার ঝুঁকি নিয়েও কৃষ্ণ গীতায় ব...
ভাগবত পুরাণে কৃষ্ণের প্রাসাদে কুচেলার আগমন নিয়ে একটি মর্মস্পর্শী অধ্যায় আছে। সান্দীপনীর গুরুকুলে কৃষ্ণ এবং কুচেলা সহপাঠী ছিলেন। যখন কৃষ্ণ রাজার ন্যায় জীবনযাপন ক...
ಶೇಷಣ್ಣನವರ ಜೀವನದ ಕಡೆಯ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದೆರಗಿದ ಆಘಾತವೆಂದರೆ ಅವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಶಾರದಮ್ಮನವರ ವಿಸ್ಮೃತಿರೋಗ. ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಾಡು, ಸ್ತೋತ್ರ, ಗೀತಗಳನ್ನು ವಾಚೋ ವಿಧೇಯವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್...
‘ಸಂಧ್ಯಾದರ್ಶನ’ವನ್ನು ಬರೆದ ಆಚೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳ ರೂಪ-ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು, ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಜಳ್ಳು-ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನಮ್ಮ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಶ್...
ನಾನು ಊಹಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಮನಃಸಿದ್ಧತೆ ಬಹುಕಾಲದ ಮುನ್ನವೇ ಆಗಿತ್ತಾದರೂ ವ್ಯಾಸಂಗಸಿದ್ಧತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲ ಬಂದದ್ದು ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಳಿಕ. ದಿಟವೇ, ಅವರು ನಿವೃತ್ತರಾದಾಗ ಮಗಳ ಮದುವೆಯ ಬಾಧ್ಯತೆ ಉಳಿ...
ಇಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು-ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅಂದರೆ ೧೯೮೯-೯೦ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಜಾಜಿನಗರನದಲ್ಲಿಯ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸಮಂಟಪದ ಯಾವುದೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ...
গীতায় কৃষ্ণকে প্রায়শই ভক্তি সম্বন্ধে কথা বলতে লক্ষ্য করা যায়। তিনি যতদূর বলেন - যে রূপে চাও সেই রূপে আন্তরিকভাবে ঈশ্বরের উপাসনা কর ; তোমার বিশ্বাসকে আমি শক্তিপ্...
೩. ವಿಶಿಷ್ಟಸಮಾಸಗಳು ಭಾರತೀಯಭಾಷೆಗಳ ಬಲಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಸಮಾಸಗುಂಫನಶಕ್ತಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಿದು ಸರ್ವೋಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ನುಡಿಗೆ ಹೊಸತೊಂದು ಕಸುವನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ ಅಂದ-ಅಡಕಗಳನ್ನೂ ತರಬಹುದು....
It’s true that the Indian tradition of Kshatra has witnessed several ups and downs and hundreds of incidents of defeats and death. In reality, our Rajas and Mah...
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಅದರ ಸ್ವಭಾವ ಇಂಥದ್ದೆಂದು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ “ಧರ್ಮ”ಪದವನ್ನು ಸಮಾಸದ ಕೊನೆಗೆ ಬಳಸಿ ನುಡಿಗಟ್ಟಾಗಿಸುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: “ಭೈಕ್ಷ್ಯಧರ್ಮಾ ಯತಯಃ” (ಯತಿಗಳು ಭಿಕ್ಷೆ ಬ...
As the last vestige of India’s glorious heritage of Kshatra (or valour), we see the solid resistance of the native Indian army during the First War of Indian In...
ಗೆಳತಿಯರಿಂದ ಬಾವಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವಯಾನಿಯನ್ನು ಯಯಾತಿ ಕೈಹಿಡಿದು ಎತ್ತಿದ ಬಳಿಕ ಅವಳು ಅವನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವನು “ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಪರಿಣಯಿಸುವುದು ವರ್ಣಧರ್ಮ...
ಋಷಿಕುಮಾರ ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಹೆಣ್ಣನ್ನೇ ಕಾಣದೆ ಬೆಳೆದವನು. ಅವನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೈತಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೆರಳು ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವರ ಹಣೆಯೇ ಎರಡು ಪಾಲಾದಂತೆ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ತುಂ...
Like Sawai Jai Singh, the other warrior who toiled for the cause of Sanatana Dharma during the period of the downfall of the Mughal Empire was the ideal woman A...
ಯದ್ವಿಜ್ಞಾನಮಹಾವ್ಯೋಮ್ನಿ ಕ್ರಿಯತೇ ತಚ್ಚರಾಚರಮ್ | ತಸ್ಮೈ ಜ್ಞೇಯದರಿದ್ರಾಯ ನಮೋ ಭಾರತವೇಧಸೇ || (ವರದವಿದ್ವಾಂಸನ “ಜ್ಞಾನಪಂಜರ”ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ) (ಯಾರ ಅನುಭವಜನ್ಯಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಮಹಾಕಾಶದಲ...
গীতার মূল উদ্দেশ্য ছিল অর্জুনকে যুদ্ধে সম্মত করিয়ে শত্রুনিধন। কৃষ্ণ তাঁর বাক্যে কোনরকম জড়তা না রেখে অর্জুনকে অগ্রসর হয়ে প্রতিপক্ষের সম্মুখীন হওয়ার কথা বলেন। অর্...
ನಿದ್ರೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯಾದರೆ ಹಾಸಿಗೆಯು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಮಂಚ-ಮಧುಮಂಚಗಳು ಮತ್ತೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಭೋಗಲೋಕದ ಸ್ವೀಕೃತಿ, ನಾಗರಕಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ಕೃತಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರಗ...
ಅಮರುಕನ ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಹಠ ಕಾವ್ಯಪರಿಧಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಅತಿಕವಿತಾಭೂಮಿಕೆ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲ್ಲಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಲ್ಲರನ್ನು ಮುನಿದ ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಹೊರದೂಡುವರೆಂದು ಬಲ್ಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆದರೆ ಅಮರುಕನ ಹೆಣ್ಣುಗಳು...
ಬಹುಪತ್ನೀವ್ರತರ ಪಾಡೇ ಬೇರೆಯ ಜಾಡಿನದು. ಅವರ ಬಹುವಲ್ಲಭತೆಯ ಸುಖ-ಸಂತೋಷಗಳು ಅದು ಹೇಗೋ ಏನೋ, ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ತಂಟೆ-ತಕರಾರುಗಳು ಮಾತ್ರ ಜಗಜ್ಜಾಹೀರು. ಇದೂ ಒಂದು ಶಯ್ಯಾಗಾರ. ಅಮರುಕನನ್ನು ನ...
In this background, there were several heroes who strove to alleviate the pain of the Sanatana-Dharmis and protect their honour. Such people are worthy of the h...
ಇಲ್ಲೊಬ್ಬಳು ಕಲಹಾಂತರಿತೆಯು ತನ್ನ ಮುನಿಸಿನ ಕೆಡುಕನ್ನು ತಾನೇ ವಿಮರ್ಶಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಅದನ್ನು ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಮಾಡದೆ ಎಲ್ಲ ಗೆಳತಿಯರ ನಡುವೆ ಲೋಕಾಂತದಲಿ ನಡಸಿದ್ದಾಳೆಂದರೆ ಆಕೆಯ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾ...
গীতায় কৃষ্ণ শান্তিলাভ করার নিমিত্ত এক অশ্রুতপূর্ব সূত্র প্রদান করেন। তিনি বলেন যে, যখন কোনও ব্যক্তি কামনার ঊর্দ্ধে গিয়ে, আকাঙ্ক্ষা পরিত্যাগ ক’রে, অহং এবং অধিকার...
ಇಲ್ಲೊಬನಿದ್ದಾನೆ ಪ್ರಣಯಮರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಹದಿನಾರಾಣೆಯ ಅನುಭವರಸಿಕ. ಅವನಿಗೆ ಕೊಸರಿ ಕೊಸರಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಣಯದ ಸವಿ ಎಷ್ಟೆಂದು ಗೊತ್ತು. ಪಾಪ, ಅವನ ಕಾದಲೆಗೀಗ ಮುನಿಸು. ಹೀಗಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತನರ್ಮವು ಸಾಧ್ಯವ...
After the death of Aurangzeb, the Mughal empire was scattered and confused. In fact, this had already started during Aurangzeb's lifetime itself. As a result of...
ಅಮರುಕನೊಡನೆ ರಸಯಾತ್ರೆ ಪ್ರಕೃತಕೃತಿಯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮುನಿದ ನಾಯಿಕೆಗೆ ಸಖಿಯ ಹಿತಬೋಧೆ, ಭಾವಶಬಲಿತೆಯಾದ ನಾಯಿಕೆಯು ಸಖಿಯರಿಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳು, ನಾಯಕ-ನಾಯಿಕೆಯರ ಸಂವಾದ, ನಾಯಕ-ಸಖಿ...
Although Shivaji was born in a Shudra family, his love and respect for Sanatanadharma was immense. In his letters to Aurangzeb, he uses his honorific titles tha...
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಭಾರತೀಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಶಕ ಮುನ್ನೂರರಿಂದ ಸುಮಾರು ಎಂಟುನೂರರವರೆಗೆ ಐನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಅತಿಲೋಕಮನೋಹರನಾಗರಕತೆಯು ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣದ ಸಂಘಂ ಸಾಹಿ...
কৃষ্ণের জীবনের প্রারম্ভে তেমন প্রাচুর্য না থাকার কারণেই সম্ভবত তিনি অনাড়ম্বর জীবনেই স্বাচ্ছন্দ্য বোধ করতেন। যদিও পরবর্তীকালের পণ্ডিতদের কল্পনায় কৃষ্ণের পরিহিত ব...
It is because the fundamental root of Hinduism is Adhyatma (spirituality, self knowledge, study and evolution of oneself) that we have been elaborating all this...
The next great landmark of the tradition of the spirit of Kshatra is available in South India. He is the lodestar of Hindu Dharma, Chhatrapati Shivaji. Shivaji...
ಭಟ್ಟರು ಭಾರತೀಯವಿದ್ಯಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯಪ್ರಭಾವವು ಮಾಡಿದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತುಂಬ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂಥ ಸತ್ತ್ವಶೂನ್ಯಚಿಂತನಕ್ರಮವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲ...
গোপালকদের মাঝে বেড়ে ওঠা কৃষ্ণ ছিলেন প্রকৃত অর্থেই একজন ভূমিপুত্র। শিশুকাল থেকেই যেন প্রকৃতির সাথে তাঁর আত্মিক যোগ। শৈশবেই তিনি প্রাকৃতিক পরিবেশকে শ্রদ্ধা করতে শ...
ಭಟ್ಟರು ಶಾಸ್ತ್ರ-ಕಾವ್ಯಗಳ ಅಭೇದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತ ಉಭಯತ್ರ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಅನನ್ಯತೆಗಳಿರಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ (ಪು. ೧೮೧). ಇದು ಉಪಾದೇಯವೇ ಆದರೂ ಕಾವ್ಯವು ವಿಭಿನ್...
ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆದಿಕವಿಯೆಂದು ಹಲವೆಡೆ ಭಟ್ಟರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಚತುರ್ಮುಖಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲಕ ಹೊಮ್ಮಿದ ವೇದಗಳಿಗೇ ಆದಿಮಕಾವ್ಯತ್ವವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗವತಪುರಾಣದ ಪ್ರಥಮಶ್ಲೋಕವನ್...
ಭಟ್ಟರು ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇದದಿಂದ ರಸತತ್ತ್ವವೂ ವೇದಾಂಗವಾದ ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಧ್ವನಿತತ್ತ್ವವೂ ಬಂದಿವ...
এমন কিছু মানুষ থাকেন যাঁদের বয়সের সাথে পূর্ণতা লাভ করার প্রয়োজন পড়েনা, জন্মের সাথে সাথেই যাঁরা সম্পূর্ণ, আত্মজ্ঞানে পরিপূর্ণ। আন্তর বিবর্তন ও মানসিক বৃদ্ধি তাঁদ...
ಇದೇ ರೀತಿ ಭಾರತೀಯರ ಪ್ರಕಾರ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಜ್ಞಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಜ್ಞಾನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಸತ್ಯವಾದುದೆಂದು ಭಟ್ಟರು ಭಾವಿಸುತ್ತರೆ (ಪು. ೭೭). ಇದು ಈಚಿನ ಅನೇಕಚಿಂತಕರು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಮತ....
ನರಸಿಂಹಭಟ್ಟರ ಚಿಂತನಕ್ರಮದ ಇತಿ-ಮಿತಿಗಳು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಿತಭಾಷಿಗಳೂ ಅಂತರ್ಮುಖರೂ ಆದ ನರಸಿಂಹಭಟ್ಟರು ನಯವಾದರೂ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತೆತ್ತುಕೊಂಡವರು. ಆದುದರಿಂದ ಅವರ ಮಿತಭಾಷಿತ್ವ...
ಭಟ್ಟರು ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುತ್ತ ಇದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಎಟುಕದೆ ನಿಲ್ಲುವುದೇ ಭಾರತೀಯಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರಾಂಶವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ಮೆಚ್ಚುವಂತಿದೆ (ಪು. ೧೪೨). ಹೀಗೆಯೇ ನಮ...
ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಒಳನೋಟಗಳು ನರಸಿಂಹಭಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಬೋಧಕವಾದ ಅನೇಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಾವು ವಿಷಯಾನುಸಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರಿಶ...
ಕಾವ್ಯದ ರೂಪವಿಮರ್ಶೆ ರಸವು ಕಾವ್ಯದ ಸ್ವರೂಪವಾದರೆ ಗುಣ, ರೀತಿ, ಧ್ವನಿ, ವಕ್ರತೆ, ಅಲಂಕಾರಾದಿಗಳು ಅದರ ರೂಪಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ವಸ್ತುತಃ ಶಬ್ದವೇ ಕಾವ್ಯದ ರೂಪ (Form). ಇನ್ನು ರಸವಾದರೋ ಕಾವ...
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭಟ್ಟರು ಕಾವ್ಯ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತ ಕಾವ್ಯದ ಮೂರು ಘಟಕಗಳಾದ ವಸ್ತು, ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ರಸಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ, ಪ್ರಮೇಯ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳ...
ರಸ-ವಸ್ತು-ಪಾತ್ರಗಳು ಭಟ್ಟರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತವು ಜೀವನವ್ಯಾಪಿ; ಕಾವ್ಯವಾದರೋ ಸೀಮಿತವೆಂದೆನಿಸಿತ್ತು. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತಾರಾಹಿತ್ಯದ ಕಾರಣ, ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೊಂದು ಬಗೆಯ...
আমাদের অনেকের কাছেই কৃষ্ণ হলেন হিন্দুধর্মাদর্শের প্রতীক। তাঁর প্রতিটি চিন্তাধারায়, বাণীতে ও কর্মে হিন্দুমতাদর্শ প্রতিফলিত হয়। তাই এতে এমন কিছু আশ্চর্য লাগেনা, য...
ಉಪಕ್ರಮ ಭಾರತೀಯಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಲಿಕತತ್ತ್ವಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಭರತ, ಆನಂದವರ್ಧನ, ಅಭಿನವಗುಪ್ತ, ಕುಂತಕ ಮುಂತಾದ ಪಥಪ್ರದರ್ಶಕರಿಂದ ಆದ ಬಳಿಕ ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ...
Maharaja Ranjit Singh stands in the forefront of this great Sikh warrior tradition. It was Ranjit Singh who reestablished Sanatana Dharma in the North Western r...
೯ ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳು ವಾಕ್ಯವಿಶ್ರಾಂತವಾದರೆ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಗಳು ಶಬ್ದವಿಶ್ರಾಂತ. ಅಂದರೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಶಬ್ದರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳು ಬುದ್ಧಿಗಮ್ಯವಾಗಿ ಭಾವವನ್ನು ಮೀಟಿದರೆ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾ...
In the present context, it would not be incorrect to say that the various expositions on sāmānya-dharma in the myriad smṛti texts have its origin in the concept...
ಅನುಮಾನಾಲಂಕಾರವು “ಅನುಮಾನ”ವೆಂಬ ತಾರ್ಕಿಕಪ್ರಮಾಣವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ಅಲಂಕಾರವಾಗಿಯೇ ಅಂಗೀಕರಿಸರು. ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾವ್ಯಲಿಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ಅಡಕವಾದೀತು. ಆದರೆ ಇಂಥ ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿಯ...
Kalpa is one of the six Vedāṅgas (limbs of the Vedas).[1] The traditional view is that without the help of these Vedāṅgas, the real meaning of the Veda cannot b...
೭ ಸಮಾಸೋಕ್ತಿಯು ಅಲಂಕಾರಪ್ರಪಂಚದ ಒಂದು ಸಾರ್ಥಕಸದಸ್ಯ. ಪ್ರಕೃತಾಪ್ರಕೃತವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣೈಕ್ಯವನ್ನು ತರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖಸ್ವಾರಸ್ಯ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಇಂಥ ವಿಶೇಷಣೈಕ್ಯವು ಶ್ಲೇಷದಿಂದ ಸ...
೫ ದೃಷ್ಟಾಂತವು ಔಪಮ್ಯಪ್ರಕಾರದ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಹೋಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಂಬ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬಭಾವವು ರೂಪುಗೊಂಡಲ್ಲಿ ಈ ಅಲಂಕಾರವು ಸಿದ್ಧ. ಇದು ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಪಮೆಯಂತೆಯೇ...
ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾವ್ಯಲೋಕದ ಜೀವಾಳವೆಂದೇ ಆನಂದವರ್ಧನನು ಆದರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಧ್ಯವಸಾಯ ಅಥವಾ ಮಿಗಿಲಾದ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇದರ ಹೃದಯ. ಕವಿಪ್ರತಿಭೆಯು ಸಾದೃಶ್ಯ-ಸಂಭಾವ್ಯಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿರಂಕುಶವಾಗ...
Deeply pained at the persecution and suffering of his children and followers, Gobind Singh decided to form a separate sect in order to fight the Mughals. This w...
ವಾಲ್ಮೀಕಿಮುನಿಗಳು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಥಾನಿರೂಪಣೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಂವಾದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಭುವನಕೋಶಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಬೆರಗಾದ ರಾಮನನ...
೩ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕಾಲಂಕಾರಗಳ ಪೈಕಿ ತುಂಬ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಇದು ಉಪಮೆಯಷ್ಟು ಸರಳವೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಷ್ಟು ಅಬ್ಬರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ. ಸಂಭವನೀಯತೆಯೇ ಈ ಅಲಂಕಾರದ ಜೀವಾಳ. ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾದರೋ ಅ...
Aurangzeb attacked Kashmir and attempted to kill all the Kashmiri Pandits. Struck by the fear of death, they requested the king of Kashmir to surrender the king...
ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಸಾರವತ್ತಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೊಂದು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹನೂಮಂತನು ಕಂಡದ್ದು. ವಿಶೇಷತಃ ಆಕೆಯನ್ನು ಹತ್ತಾರು ಹೋಲಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆದಿಕವಿಗಳು ವರ್ಣಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಮೆ ಒಂದು ಸರ್ಗವನ್ನೇ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿ...
ಮರಣಾಸನ್ನನಾದ ವಾಲಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತ ಆತನು ಹೊಗರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕಮಲಬಾಂಧವನಂತೆ, ನೀರೆಲ್ಲ ಸೋರಿಹೋದ ಬೆಳ್ಮೋಡದಂತೆ, ಆರಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತ...
Some historians have expressed a doubt that Maharana Pratap Simha wrote a letter of surrender in his last days. However, this has not been established conclusiv...
Hemachandra Vikramaditya: The Emperor Deprived of Fame In the history of India, there have been a few decisive wars. The Battles of Panipat also form a part of...
ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ಉಪಮಾಪ್ರಪಂಚ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದುದು. ವಿಶೇಷತಃ ಅಲ್ಲಿಯ ಹೇಮಂತವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಮೆಯ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿದ ಕಾರಣ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ...
Books written and institutions established by Dr. Padma Subrahmanyam for the promotion of Art and National Integration Padma Surbahmanyam derived her artis...
ಈಗ ಕಾಂಡಾನುಸಾರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ: ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಮನಮುಟ್ಟುವ ಉಪಮೆಗಳೇ ವಿರಳ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಉಳಿದ ಅಲಂಕಾರಗಳೂ ಕಡಮೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕಾ...
1.Śiva’s form as Naṭarāja We know from the first chapter of the Nāṭyaśāstra (verses 41-45) that according to tradition, Śiva’s cosmic dance inspired Bharata to...
Ala-ud-din Khalji raided Chittorgarh and took its king Raja Ratan Singh as his prisoner. Rani Padmini was the wife of this same Raja Ratan Singh. Khalji pretend...
ವಿವಿಧಘನಾಲಂಕಾರಂ ವಿಚಿತ್ರವರ್ಣಾವಲೀಮಯಸ್ಫುರಣಮ್ | ಶಕ್ರಾಯುಧಮಿವ ವಕ್ರಂ ವಲ್ಮೀಕಭುವಂ ಕವಿಂ ನೌಮಿ || (ಆರ್ಯಾಸಪ್ತಶತೀ, ೧.೩೦) ೧ ಭಗವಾನ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆದಿಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣವು ಕಾಳಿದಾ...
This article is an adapted version of the talk presented by Arjun Bharadwaj at the Swadeshi Indology Conference in December 2017 The following sections...
This article is an adapted version of the talk presented by Arjun Bharadwaj at the Swadeshi Indology Conference in December 2017 Abstract The...
When this was the perilous condition of Sanatana Dharma, it was the Rajputs who faced the aggression unleashed by Muslims. The history and contributions of the...
Several people have the tendency to find parallels between Bhūtārādhana and Yakṣagāna. They classify Bhūtārādhana as ‘folk’ (Jānapadīya) and as a corollary, con...
Malik Kafur came to Devagiri, which was at the forefront of South India. Ramachandra was the king of that region. Initially, all of Malik Kafur's ruthless attac...
In his insightful essay titled ‘Uparūpakas and Nāṭyaprabandhas’, Dr. V Raghavan classifies these (i.e., the lyrics/ scripts used for different theatrical/ Yakṣa...
Our 'leaders' and 'intellectuals' have turned a blind eye to the rampant whitewashing of the atrocities committed [by the Muslims]. And so, we can observe a few...
The word ‘Śāstra’ refers to a well-structured presentation with novel insights (Śaṃsana Śāsana-prajñā). Anything that has these characteristics can be said to b...
तदयं सङ्क्षेपः—निर्विशिष्टक्लैब्यसन्त्रस्ते सति समाजे, तेन विशिष्टो व्यक्तिगुणः सुतरां नावगम्यते[1]। तादृशस्तु भित्तीतिवृत्तवियुक्तो वाग्व्यापारः सरस्वतीविडम्बन...
A Muslim could silence a Hindu as per whim and hurl abuses on him without any repercussions. And as for a Hindu, he had to quietly swallow all humiliation witho...
The terms ‘mārga’ and ‘deśī’ which have been in use for thousands of years in our tradition are today translated as ‘Classical’ and ‘Folk’ respectively, terms w...
अस्यां दिशि सुकविना केचन दोषा यत्नेन वारणीयाः। यथा संविधाने निर्वैशिष्ट्यम्, इतिवृत्ते च निस्सङ्घर्षता। यद्यपि सङ्घर्ष इति परिभाषाविशेषः प्राच्यभारतीयकाव्यमीमां...
Prithviraj was the last Hindu king of Delhi. It was he who originally had the Red Fort built; scholars opine that it changed due to the Islamic invasions. Base...
Among our youth and children, more than the study and research of ‘literature,’ it is the learning of music and dance that is considered as a symbol of culture....
सम्प्रति भाविकाभिधानं किञ्चन साहित्यतत्त्वमवगाहामहे। भाविकमिति सम्भाविततत्त्वं दण्ड्यादिभिस्तु मौलिकमेवम्। इतिवृत्तश्रीकारणमतिलोकमनोज्ञवर्णनेङ्गितयुक्तम्॥७॥...
K M Munshi writes in his preface to the fifth volume of the History and Culture of the Indian People, “The year A.D. 1000 was a fateful year for India. In t...
धीपारम्यं वर्णनगतमुक्तिचमत्कृतं हि चित्रं कृतकम्। हृद्भावशबलदुर्बलगतिस्तु वृत्ते विचित्रशैथिल्याय॥४॥ काव्यस्य हृद्भाव-चिद्भावसम्बद्धं पूर्वनिर्दिष्टमेव विषयं...
[लेखोऽयं शतावधानिन आर्यगणेशस्य कन्नडभाषानिबद्धशोधप्रबन्धस्य संस्कृतानुवादः (Ref: Ganesh, R. Hadanu-havaṇu. Mangalore: Prasaranga, Mangalore University, 2018. pp...
From here onwards we shall specifically focus on the nature of the barbaric assault on India by the Islamic forces from West Asia and its unfortunate results; i...
It is interesting to note that the Indian writers on the Kāma-śāstra classified the heroines as Padminī, Cittinī, Hastinī and Śaṅkinī, primarily based on their...
ಅಭಿನವಭಾರತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಅಭಿನವಭಾರತಿ ತನ್ನ ಗುಣ-ಗಾತ್ರಗಳಿಂದ ಮಿಗಿಲಾದ ಗಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಗ್ರಂಥವಷ್ಟೆ. ಇಂಥ ಆಚಾರ್ಯಕೃತಿಗೆ ಅಧಿಕೃತತೆಯನ್ನೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆಯ...
After the demise of Prataparudra, it was the Reddy Kings who faced Muslim invasions in Andhra. Prominent among are Vema Reddy and his younger brother, Malla Red...
ಉಪರೂಪಕಗಳು “ತಾಂಡವಲಕ್ಷಣಾಧ್ಯಾಯ”ದಲ್ಲಿ ಭರತನು ದಿಙ್ಮಾತ್ರವಾಗಿಯೂ ಸೂಚಿಸದಿರುವ ಎಷ್ಟೋ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಪ್ರಪಂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು—ನೃತ್ತವು ಏಕಹಾರ್ಯ...
Let us first consider the different categories of heroes (nāyakas). While it is the male that has all the charm in the animal world, it is quite the opposite in...
ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಅಭಿನಯಹಸ್ತಗಳ ವಿನಿಯೋಗವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ತುಂಬ ವಿಶದವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಿವರಗಳು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಬೆರಗನ್ನು ತಾರದಿರವು. ಅವನು ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತನಾಗದೆ ಈ...
Then we notice the ascent of the rule of the Nayakas in Tamil Nadu. This royal branch was a part of the Vijayanagara Empire itself. After the Cholas, the Pandya...
Among the four vṛttis that Bharata describes in his Nāṭyaśāstra (namely, the sāttvikī, kaiśikī, ārabhaṭī and bhāratī), kaiśikī renders itself the best for the p...
The World of Aesthetics – its Heroes and Heroines It is a well-known fact, attested by the experience of conscious connoisseurs that Śṛṅgāra (love) is the swee...
ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದೇ ತನ್ನ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಿಂದ. ಇಂದಿಗೂ ಲೋಕಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯವೆಂದರೆ ಆಂಗಿಕಪ್ರಧಾನವಾದ ನರ್ತನವೆಂದೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಮೂಲತಃ ಭರತನ...
And then Rajendra Chola arrived on the scene. He has been known by such various honorifics as Gangaikonda Chola, Gudigonda Chola, Kadaramgonda Chola and Pandita...
பொது வாழ்க்கை பல முரண்பாடுகள் நிரம்பியது. தன்னைப்பற்றி பிறர் என்ன கூறுகிறார்கள் என்பதை லட்சியம் செய்யத் தேவையில்லை. இருப்பினும் தன் மேல் சுமத்தப்பட்ட களங்கத்தைத...
ಛಂದಸ್ಸು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಛಂದೋವಿಚಿತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ಎಷ್ಟೋ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ತಕ್ಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಿದಂತೆ ತೋರದು. ಆದರೂ ಅವನ ಛಂದಸ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ...
The name Nrpatunga has a pre-eminent place in the hearts of the Kannada people. He has gained such fame because of the treatise Kavirajamarga, which he composed...
ದಶರೂಪಕ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕರಣಗಳಲ್ಲೊಂದು ದಶರೂಪಕಾಧ್ಯಾಯ. ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯವನ್ನು ವಿವಿಧರೀತಿಯ ನಾಟ್ಯರಸಿಕರ ರುಚಿಭೇದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿಕೊಂಡು ಹತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ (ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು “ನಾಟಿ...
And now we can turn our focus towards the Vijayanagara Empire which was ruled by the four royal dynasties of Sangama, Saluva, Tuluva, and Aravidu. Among these,...
Pre-eminent among the kings of Karnataka is the Kalyani Chalukya emperor, Vikramaditya VI. He was the son of Someshwara I. Fortunately, he had the poet Vidyapat...
தனி மனிதனாக நம்மால் நேர்மையாக நிமிர்ந்து நிற்க முடியும். ஆனால் சமூக வாழ்க்கைக்கு இது சாத்தியப்படாது. தீய சக்திகளை வெற்றிகொள்ள பற்பல உத்திகளைக் கையாள வேண்டும். ந...
ಭಗವಂತನು ಮಾನವನ ಸೃಷ್ಟಿಯೋ ಮಾನವನು ಭಗವಂತನ ಸೃಷ್ಟಿಯೋ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಚಿರಂತನ. ಆದರೆ, ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಮಾತ್ರ ಇಂಥ ಎಲ್ಲ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಮಧುರಾನುಭೂತಿ. ಒಂದೊಂದು ಮತದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು...
ಇತಿವೃತ್ತ “ಇತಿವೃತ್ತ”ವೆಂದರೆ ಕಥಾವಿಸ್ತರವೆಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ (ದೃಶ್ಯ ಅಥವಾ ಶ್ರವ್ಯ) ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಥಾತಂತುವೊಂದಿರಬೇಕಷ್ಟೆ. ಅದು ಇತಿವೃತ್ತವೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ಸುದೀರ್ಘ...
Kalhana in his Rajatarangini (11th Century CE) has written about Chandrapida, the ruler hailing from the Karkota dynasty. He was renowned for delivering justice...
Age of Glory In the recent writings on Indian history, there are several episodes and events that have been given undue respect and importance. Several details...
Here we see a fluttering of the left eye of a woman separated from her husband. For women, this is a good omen indeed! Anticipating the return of her husband, s...
One has to really admire the cleverness of some of these two-timing women. One of them turned in a fine performance of bawling after having, apparently, been st...
We shall now go back in time by nearly two thousand years. Behold! Godavari flows in a mellifluous melancholic tune. Swaying the entire countryside near Pratiṣṭ...
The Shield of the Senas Ramapala was the last of the Pala emperors and he was overthrown by the rise of the Senas, who were kshatriyas from Karnataka. The forem...
அக்ரூரர் கோகுலத்துக்கு வந்து கிருஷ்ணனை 'தனுர்யாகத்துக்கு' அழைத்துச்செல்ல வருகையில், அவன் தனது வளர்ப்புத் தாய்-தந்தையரான யசோதை-நந்தகோபரிடமிருந்து விடைபெற்றுச் செ...
ಇಂಥ ಎಷ್ಟೋ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಸುವಂಥ ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಉಭಯಧರ್ಮಿಗಳೂ ಲೋಕಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿಯೇ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಲೋಕವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಸುತ್...
ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೆಂದರೆ ಕಲಾನಿರ್ಮಾಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಸೋಚಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಬರಬಲ್ಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಇವನ್ನು ವೃತ್ತಿಗಳೊಡನೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿದಾಗ ದೇಶೀ ಮತ್ತ...
This episode of the tradition of Kshatra in India expounds on the blazing trail of glory left behind by the Pala Dynasty ruling primarily from Bengal.
The name ‘Chandamama’ itself is so sweet. For all children, the Moon is like their lovely maternal uncle. This attractive word, although appears to be in the la...
ಕಲೆಗಿರುವ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ನಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆರಂಭವಾಗುವ ಚರ್ಚೆಯೇ ಸಂಜ್ಞೆ, ಪರಿಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ-ಪ್ರಮೇಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಯೂ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರವಾದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿ...
Any Empire that firmly sustains for at least 220-250 years can be called a successful Empire. A protracted and vigorous rule over a geographical spread roughly...
மஹாபாரதத்தின் மீதுள்ள ஈர்ப்பினால் 1970க்களில் திரு எஸ். எல். பைரப்பா அவர்கள் 'பர்வா' எனும் தமது நாவலை வெளியிட்டார். அதனுள் மஹாபாரதத்தில் பொதிந்துகிடக்கும் பல அற...
ಲಕ್ಷಣವಿವೇಚನೆ ಭರತಮುನಿಯು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹದಿನಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೂಪಕದ ಪಾಠ್ಯರಚನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯವಿದ್ಯಾಪ್ರಧಾನವಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳ ಚರ್ಚೆಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಇವುಗಳ...
ವಿವಿಧರಸಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಭಿನವಭಾರತಿಯ “ರಸಾಧ್ಯಾಯ”ಕ್ಕಿರುವ ಮಹತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದು ರಸಸೂತ್ರವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳಾದ ಲೊಲ್ಲಟ, ಶಂಕುಕ, ಭಟ್ಟನಾಯಕ, ಭಟ್ಟತೌತಾದಿಗಳ...
After Krishnadevaraya’s death, Achyutaraya just managed to run the kingdom. He wasn’t particularly competent. And by the time of Ramaraya, the kingdom had compl...
An emperor as powerful as Pulakeshi II had to face numerous struggles during his last days. His brother “Kubja” [Short] Vishnuvardhana would repeatedly rise in...
ಕಲಾಸ್ವಾದದಲ್ಲಿ ರಸ-ಭಾವನೈರಂತರ್ಯ: ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಭರತನು “ರಸಾಧ್ಯಾಯ”ದಲ್ಲೊಂದೆಡೆ: “ನ ಭಾವಹೀನೋऽಸ್ತಿ ರಸೋ ನ ಭಾವೋ ರಸವರ್ಜಿತಃ | ಪರಸ್ಪರಕೃತಾ ಸಿದ್ಧಿರನಯೋರಭಿನಯೇ ಭವೇತ್ ||” (೬.೩೬) ಎ...
ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯದ ಮೇಲ್ಮೆ ಅಭಿನವಭಾರತಿಯ ಮೊದಲಿಗೇ ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯದ ಮೇಲ್ಮೆಯನ್ನು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಭಾವವನ್ನು ಕೃತಿಯ ಆದ್ಯಂತ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಕೂಡ. ವಿಶ...
Badami Chalukyas Another great luminary whom we must consider alongside Harshavardhana is Immadi Pulakeshi (Pulakeshi II). He belongs to the Badami Chalukyas. H...
முன் அத்தியாயங்களில் நாம் இதுவரையில், சிவன் எவ்வாறு ஒரு தனி நபருக்கான அடையாளமாகவும், ராமன் எவ்வாறு ஒரு குடும்பஸ்தருக்கான அடையாளமாகவும் விளங்கினார்கள் என்பதைப் ப...
ಭಾವವನ್ನು ಕುರಿತ ಒಳನೋಟಗಳು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಸ್ವರೂಪಗಳೇ ಭಾವಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಭಾವಾತ್ಮಕವೆಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಬೀರುತ್ತಾನೆ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಚರ್ಚಿಸುವ “...
The fact that Shiladitya Harshavardhana developed greater fondness towards Buddhism in his later years is evident from his own writings. Three Rupakas whose aut...
Tyāgarāja's Darini telusukonti is my favorite kṛti in the rāga Śuddhasāveri. Many others have also composed songs in this rāga. In fact, there are sev...
ರಸವಿಘ್ನಗಳು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಅದೆಷ್ಟೋ ಮೌಲಿಕಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಇದಂ ಪ್ರಥಮವೆಂಬಂತೆ ಅಭಿನವಭಾರತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಲವು ಕಡೆ ಇಂಥ ಹೊಸಹೊಳಹುಗಳು ಯಾವೆಲ್ಲ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪರಂಪರಾಪ್ರ...
In the later part of the Gupta Era, we see the rise of Sthaneshwar, which is on the banks of the Ganga. It lies between Ambala and Delhi, near Kurukshetra. A gr...
ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಯೂ (ಸಂ.೧, ಪು.೨೮೦) ರಸ ಮತ್ತು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ರತಿಭಾವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಶೃಂಗಾರರಸವು ಕಾಮವೆಂಬ ಪುರುಷಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂವಾದ...
In this discourse about the tradition of kṣātra in India, at every step, the storyline goes up and down, backwards and forward. It is my desire that a...
அயோத்தியா காண்டத்தில் ராமனுக்கும் அந்நாட்டு மக்களுக்குமான பரஸ்பர அன்பு நன்றாய் புலப்படுகிறது. அவன் அவர்களை சந்தித்து அவர்களது சுக துக்கங்களில் பங்கெடுத்துக் கொள...
Kumaragupta   Some of the so-called historians in an attempt to tarnish the Gupta Empire have made ridiculous attempts claiming “Kumaragupta had absolutely...
ರಸಪಾರಮ್ಯ ರಸವನ್ನು ಕುರಿತು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಒಳನೋಟಗಳು ಅಪಾರ, ಅಮೋಘ. ಈ ಬಗೆಗೆ ಸುವಿಪುಲವಾದ ಚರ್ಚೆ-ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ಕಳೆದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾವಿಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ...
An entire galaxy of eminences in Astronomy such as Brahmagupta, Varahamihira, Aryabhata and Bhaskara I belonged to the Gupta Era. A major benefit that ensued as...
ಯತ್ಸಾರಸ್ವತರಸಸಿದ್ಧ ಏವ ಶುದ್ಧಃ ಸರ್ವೋऽದ್ಧಾ ವಿಲಸತಿ ವಾಚ್ಯವಾಚಕಾತ್ಮಾ | ಕಾಶ್ಮೀರೀ ಜಯತಿ ಜಗದ್ಧಿತಾವತಾರಃ ಸ ಶ್ರೀಮಾನಭಿನವಗುಪ್ತದೇಶಿಕೇಂದ್ರಃ || —ಗುರುನಾಥಪರಾಮರ್ಶಃ ಈ ಮುನ್ನವೇ ನಾವು...
We must observe the magnanimity of the Gupta period. This open-mindedness and magnanimity springs from Sanātana dharma and the people of that era had truly gras...
தசரதன் ராமனைக் காட்டிற்குச் செல்லும்படி அறிவித்ததை ராமன் கௌசல்யா தேவியினிடத்தில் தெரிவித்தபின் அவளை ராமன் தேற்றுகிறான். அப்போது கௌசல்யா தேவியை தகப்பனைவிட தாயே ந...
Typically if you ask a middle-aged person—or even someone in their thirties—who is a connoisseur and from a middle-class family, to describe a few sweet memorie...
Ancient Indians travelled widely abroad. They carried out trade with several countries. It was not just the traders and businessmen who travelled widely but peo...
रसाभासरूपेण नूनं किलैतान्प्रवच्मो वयं नान्यथा विद्यमानान्। यदा वाऽऽग्रहास्तादृशा लोकबाह्या भवेयुस्तदा ते जने नीरसास्स्युः॥३३॥ अतो ह्यवादीद्ध्वनिकृत्पुरैव रसास्त...
अनया हि दृष्ट्या तदेवमभ्युपगम्यते यन्महाकाव्य-महाकथा(Epic Novel)-नाटक-प्रकरणादयो नितरां भूमभावभरिता गुरुसाहित्यप्रकाराः प्रविलसन्तीति। किन्तु खण्डकाव्य-गीतकाव्य...
मुरलिकामरुता मरुतामपि श्रुतिचयं शिशिरीकुरुते च यः। जगति कामरुतार्तजनावन- व्यसनितालसनोऽस्तु मुदे स नः॥१॥ आत्मानुभूतिमुकुरे परिदृश्यमानं भावप्रपञ्चसकलं निरपेक्ष्य...
If some amount of inertia has crept into the framework of Sanatana Dharma in our age, the responsibility for reinvigorating it falls squarely on our shoulders....
तिर्यग्जन्तुभिः सह मानवः कतिपयांशेषु साम्यमावहति। आहार-निद्रा-भय-मैथुनानीत्येतानि सर्वजन्तुसाधारणानि; यानि मूलभूतचोदनानीति कथ्यन्ते। प्रथमं तावदेतेषां स्वरूपं प...
Several historical evidences including some coins attest that Ramagupta assumed power after the demise of Samudragupta. We also have a play titled Devichandragu...
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಟವೆಂಬುದನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೇ ಮೀಸಲಾಗಿಸುವುದುಂಟು. ದೊಡ್ಡವರು ಆಟವಾಡಬಾರದೆಂದೇನೂ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ದೊಡ್ಡವರ “ಆಟ”ಗಳೂ ಬಲುಬಗೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆಂಬುದು ಬೇರೆಯ ಮಾತು! ಸದ್ಯಕ್ಕದು ಇಲ್...
சிவனை வர்ணிக்கையிலே, நாம் அவனது பண்பு மற்றும் வடிவினை எடுத்து விளக்காமல், அவனது உருவகங்களையே எடுத்து விளக்கினோம். ஏனெனில் மனித இயல்பினைப் புரிந்துகொள்வதென்பது ச...
ಆದರೆ ನಾವು ಇಂಥ ಆಂಶಿಕಸತ್ಯಗಳನ್ನೇ ಬೆಂಬತ್ತಿ ಬಸವಳಿಯುವುದು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ. ಕೇವಲ ನಿರ್ವಿಶಿಷ್ಟಸಾರ್ವತ್ರಿಕಾನುಭವದ ತಿಳಿಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸತ್ತೆಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ನಿರ್ಣಯಿಸೋಣ. ಭರತಮುನಿಯು ಹಾಸ್...
ಹಾಸ್ಯವು ಸರ್ವಜನಮನೋಭಿರಾಮವಾದ ರಸ. ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಲಕ್ಷಣವಿವೇಚನರೂಪವಾಗಿ ಚಿರಂತನಭಾರತೀಯಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೇಳದಿದ್ದರೂ ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕ...
Buddha approved of and loved both the system of republics as well as the system of monarchy. He himself came from a republics establishment; he belonged to the&...
Samudragupta had a wife named Dattadevi. Ramagupta and Chandragupta Vikramaditya were their sons. We are fortunate to know their names and other details fr...
சிவன் தனது ஒரு கையில் உடுக்கையை ஏந்தி நிற்கிறான். லயத்தின் தலைவன் லய வாத்தியம் வாசிக்கிறான். சமஸ்கிருதத்தின் அடிப்படை ஆதாரமான ‘மஹேஷ்வர-ஸூத்திரங்கள்’ சிவன் தனது...
The multi-volume History and Culture of the Indian People, a definitive work authored by numerous scholars, contains the most accurate and clear history of the...
(“ಮಹಾಭಾರತ”ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ “ಕರ್ಣಾಟಭಾರತಕಥಾಮಂಜರಿ”, “ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ” ಮತ್ತು “ಪರ್ವ”ಗಳ ತೌಲನಿಕಚಿಂತನೆ) ಕರ್ಣಾಟಭಾರತಕಥಾಮಂಜರಿ Kumaravyasa_0.jpg K...
(“ಮಹಾಭಾರತ”ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ “ಕರ್ಣಾಟಭಾರತಕಥಾಮಂಜರಿ”, “ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ” ಮತ್ತು “ಪರ್ವ”ಗಳ ತೌಲನಿಕಚಿಂತನೆ) ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅರ್ಷಕಾವ್ಯಗಳೆಂದೂ ಇತಿಹಾಸಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರಾದ ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತಗಳು ನಮ್ಮ ದೇ...
Grahabedha is an interesting as well as a mesmerising facet of music. The science behind Grahabedha is very simple. The terminology becomes clear if it is calle...
இந்திய சம்பிரதாயங்களில் சிவன், ராமன், கிருஷ்ணன் எனும் தெய்வங்களை கற்றோரும், மற்றோரும் தொன்றுதொட்டு வணங்கி வருகின்றனர். ராமனும், கண்ணனும் வரலாற்றுக் கதாநாயகர்களெ...
[This paper was submitted to the Swadeshi Indology Conference held in Chennai (December 2017)] Dr. B G L Swamy Bangalore Gundappa Lakshminarayana Swam...
[This paper was submitted to the Swadeshi Indology Conference held in Chennai (December 2017)] Sediyapu Krishna Bhat Vidvān Sediyapu Krishna Bhat (8.6.1902 – 8....
[This paper was submitted to the Swadeshi Indology Conference-3 held in Chennai (December 2017)] Abstract The Aryan-Dravidian divide is a politically motivated...
The preeminent name among the Gupta Dynasty is Chandragupta I. He was the son of Ghatotkachagupta. He had married Kumāradevī of the Licchavi clan. Subsequently,...
Gupta Age, Indian Classical Age, Kshaatra, Hinduism, Warrior Spirit, Srigupta, Ghatotkachagupta, Vaishya, Gupta Dynasty
Public life is replete with seeming paradoxes. A person closely involved in the public space cannot be hassled by what other people think about him but if someo...
ಉಪಕ್ರಮ ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ವೇದ-ಪುರಾಣಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನೇಕಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೂ ಆಧುನಿಕರು ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದುಂಟು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಮೂಲದ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅ...
Hindola is one of my favourite rāgas. The equivalent of Hindola in the Hindustani system is a rāga called Malkauns. Many feel that the manner in which it is ren...
For a cricket-crazed nation like India, we do not have to wait long before a cricket series starts, grooves us in to a sway of emotions, and causes a deluge of...
The Sanskrit Language Our ancients sculpted a language to give perfect expression to their exuberant emotions. It has a well-developed scheme of letters and a...
Introduction Over the centuries Sanskrit literature has stood witness to a variety of responses from readers across the world. There have been ‘innocent’ reade...
Pushyamitra Shunga tried to liberate Bharata’s lands under Greek occupation. The Greek invasion that began with Alexander continued till the time of Menander. T...
As individuals, we can be utterly honest and upright. But that will not work at the societal realm. A public figure will have to resort to strategies. We see Kr...
Viśvanātha who wrote Sāhityadarpaṇa starts off by criticizing the attributes of poetry as described by Mammaṭa and others, and ridicules the suggestion that com...
Moving on to one of the greatest masters of all schools of thought and a very creative and gifted genius Abhinavagupta, we see humour sparkling aptly in both hi...
जगत्सन्दर्भसौन्दर्यसंवित्संस्पन्दसाक्षिणम्। प्रणमामि सितस्मेरप्रणवं गणनायकम् ॥ Humour is a divine gift to humans. While experiencing humour is wonderful, analyz...
Slaying of the rākṣasa Kabandha is one of the fascinating episodes in Ādikavi Vālmīki's Rāmāyaṇam. This oft-quoted episode appears at the end of the Araṇya-kāṇḍ...
Marxist-Communist historians claim that because Pushyamitra Shunga was a brāhmaṇa, all events that occurred during his period were merely the revolt of brāhmaṇa...
Many people have pointed out our blind emulation of the English language, culture, and people; this tendency of blindly imitating the west has also been ridicul...
ಆ ಕಾಲದ ಕವಿಗಳ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳು, ವಿವಿಧಕಲೆ-ಕ್ರೀಡೆಗಳ ವಿವರಗಳು, ವೈದಿಕ-ಲೌಕಿಕವೈಭವ-ವಿಶೇಷಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಅನೇಕಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೋರಿಯವರು ತಮ್ಮ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಹದವರಿತು ಬೆಸೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರ...
In 1957, the Central Government constituted a commission under the leadership of renowned linguist Dr. Suniti Kumar Chatterji. Great scholars like Dr. V Raghava...
Kavi_Sarva_Bowmudu_medium_1.jpg KAVI SARVABHAUMUDU “ಕವಿಸಾರ್ವಭೌಮುಡು” ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಕಾದಂಬರಿ. ಇದರ ಕಾಲ ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಥೆಯ ಘ...
Among Ashoka’s numerous children, Tivra, Mahendra, Kunala, and Jaluka were prominent. The Vāyu and other Purāṇas contain several details about this. Among them,...
When Akrura comes to Gokula and invites Krishna to participate in the dhanuryāga, he takes leave of his foster-parents Yashoda and Nandagopa, and goes off with...
ಈಚೆಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಭಾರತೀಯಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ನವೋತ್ಸಾಹಗಳು ಹೊಮ್ಮಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಪಾಡು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವೇನೋ ದಿಟ, ಆದರೆ ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಇಂಥ ಕುತೂಹಲ-ಉ...
A few Chinese travellers like It-sing have recorded that Ashoka was a saṃnyāsi and a Bauddha bhikkhu. They also state that they have seen a statue in this form....
By the time Jesus was taken to Pontius Pilate, the governor of Judaea, by envious Jewish priests accusing him of treason and blasphemy, the Jewish high priest J...
Uddaṇḍa-śāstri was well-known for his ability to compose fine poems on the move. He authored works such as Mallikāmāruta, Kokilasandeśa, Naṭāṅkuśa, and Svātīmuk...
Having borne the title of Śatāvadhāni, I’m often referred to as having a ‘computer mind.’ Whether this is done out of affection or ignorance, it causes me a gre...
विदितमेव खलु काव्यं दृश्यं श्रव्यं चेत्यादौ द्वेधा विभक्तं; पश्चाद्गद्य-पद्य-चम्पूभेदत्वेन त्रेधा चेत्यपि । तथा च मुक्तक-युग्मक-सान्दानितक-कलापक-कुलक-अष्टक-शतका...
The poetic conversation between Vāsiṣṭha-gaṇapati-muni and Ambikā-datta that took place at the conference of scholars—‘paṇḍita-goṣṭhi’—at Nava-dvīpa (Nadia) is...
Dialogue-poetry was not restricted to scintillating exchanges among scholars in India. Though rare, there are instances where this form of dialogue took place w...
It was on the twenty-sixth day of November, 1949 that India gave unto herself the Constitution; indeed a historical event for all Indians. We celebrate it as th...
The contribution of Kerala to Sanskrit literature is tremendous. Just recalling the name of Śrī Śaṅkarācārya is enough to evoke in our minds the vast magnitude...
Sarisava, a village near Amarāvatīpura of the Mithila province, was home to several erudite poets in the past. Mahāmahopādhyāya Bhavanātha-miśra, who lived in S...
There are many anecdotes associated with the life and works of Veṅkaṭanātha, a poet and tārkika (logician), popularly known as Vedānta-deśika. Some of them, tho...
There was a gap of about three hundred years between Buddha and Aśoka. Buddha lived in the 6th century BCE. He was born in 560 BCE. He saw the effulgence of kṣā...
It is impossible for anyone to observe the unobstructed flow of literary tradition across India through the ages. Also since most of the endeavours are at the l...
The credit for the first ever literary characterization of humour as a Rasa (hāsya-rasa), and according it, its rightful place, goes to the Sanskrit ālaṅkārikas...
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ “ಕಾವ್ಯನ್ಯಾಯ”ದ (Poetic Justice) ಗೀಳಿರುವ ಕವಿ-ಕಥಕರಿಗೆ ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತಗಳಂಥ ವೈಶ್ವಿಕಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ “ದುಷ್ಟ”ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ “ದುರದೃಷ್ಟವಂತ”ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ವಿನೂತನಪ್ರತಿಭಾ...
ನಾವಿನ್ನು ಶಕುಂತಲೆಯ ಪ್ರಣಯಪತ್ರದತ್ತ ತಿರುಗಬಹುದು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದ ದುಷ್ಯಂತನನ್ನು ಕಂಡು ಶಕುಂತಲೆ ಮನಸೋತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವನಾದರೂ ಈಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭರಾನುರಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ...
ಪ್ರೀತಿ-ಪ್ರೇಮಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯಪತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾನ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಲಿಪಿಯೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಇಂದಿನ ಇ-ಮೇಲ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗಳಂಥ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕಕಾಲದವರೆಗೆ ಪ್ರಣಯನಿವೇದನೆಯು ಭಾಷಾ...
In this article, the author contemplates upon why and how we practice our customs and then deliberates over how to celebrate the Kannada Rajyotsava—the state fe...
ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ನವೋದಯಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಅನೇಕಕವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಲೇಖಕ...
Fascinated by the Mahābhārata, Dr. S L Bhyrappa wrote the novel Parva in the 1970s, which narrated the human story of the epic, keeping aside the fantastical el...
“ಲೋಚನ”ದ ಕೆಲವೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣಸಂಗತಿಗಳು ಆನಂದವರ್ಧನನು ತಾನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಧ್ವನಿತತ್ತ್ವದ ಮೂರು ಸ್ತರಗಳಾದ ವಸ್ತು, ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ರಸಧ್ವನಿಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಸ್ಫುಟವಾದ ತರ-ತಮವಿವೇಕವನ್ನು...
ಸಕಲಶಾಸ್ತ್ರಸಮನ್ವಯಸೌರಭಂ ನಿಖಿಲಚಾರುಕಲಾರುಚಿರಂ ಚಿರಮ್ | ಅಭಿನವಾರ್ಥನಿಬೋಧನವಿಭ್ರಮಂ ತ್ವಭಿನವಂ ಪ್ರಣತೋऽಸ್ಮಿ ಸುಮೋಪಮಮ್ || ಪ್ರವೇಶಿಕೆ ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನಗುಪ್ತನು ಭಾರತೀಯಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ...
Modern economic thought leans heavily on the extent of luxurious commodities that one uses while defining wealth and affluence. Sanātana-dharma, on the other ha...
In the previous episodes, we discussed about Shiva being an ideal at the level of the individual and Rama being the family ideal. We will now look at the life o...
ಇಂದು ನಾವರಿತಂತೆ ಭಾರತೀಯಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸವು ಸುಮಾರು ಐದು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಷ್ಟು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಧು-ಸರಸ್ವತೀಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಮೌರ್ಯ, ಕುಷಾಣ, ಸಾತವಾಹನ, ಗುಪ್ತ, ವಾಕ...
In the Ayodhyakāṇḍa, we see that Rama knew his subjects well and cared about them. He would often meet them and learn of their joys and sorrows. If they were ha...
When Dasharatha orders Rama’s banishment, he again rushes to his mother to give her solace. At that moment, Kausalya reminds Rama that the mother is a hundred t...
III Similar to the unified theory of matter and energy, which modern science concerns itself with, we have a unified theory of rasa. The following is its mathe...
नित्यौचित्यकरावलम्बरुचिरो वक्रोक्तिवर्तिस्तुतो ध्वन्युद्दामशिखास्फुटोऽक्षयरसस्नेहस्समुद्द्योतयन्। धन्यानां सहृदां हृदि प्रतिपदं काव्यार्थमात्मोपमं वाणीप्राणस...
When we discussed about Shiva, a lot of symbols were invoked. Instead of taking Shiva’s form and attributes at face value, we explored the metaphor. The reason...
This is a translation of the author’s original Kannada essay titled “ಭಾಷಾಬೋಧಕಗಳ ನೆಲೆ-ಬೆಲೆಗಳು” published in his work, Bhashabhrungada Benneri. Translated by Sand...
Verbs alone are the lifeline of language; this is the opinion of Indian grammarians. But for our logicians (i.e. the proponents of the Nyāya [epistemology] and...
All the historians of the world have unanimously hailed Aśoka. That Aśoka was an ideal king has been widely circulated. In ancient times, no other king, in no o...
Shiva holds the Ḍamaru in one of his hands. This master of laya (dissolution) plays a laya-vadya (percussion instrument). It is said that from the beating of hi...
Critics of Indian—particularly Kannada—literature find monotony and boredom in the rhythm of classical poetic meters[1] of Kannada and Sanskrit. They accuse our...
In recent years, antyākṣarī programs in various forms, have been entertaining people. The Vividhabhāratī channel of Ākāśavāṇī (All India Radio) perhaps set the...
In the Indian tradition, the deities Shiva, Rama, and Krishna have been revered by the learned and the lay for millennia. While Rama and Krishna were historical...
The personalities of Chanakya and Chandragupta were of similar eminence, similar spirit; the supreme testimony to this fact is that such a large empire was mana...
III We shall now turn to the role of idiomatic language in poetry. As we all know, idiom is the life of any language. It is the hallmark of a great poet to empl...
The focus of this article, as evident from the title, is on the role played by meter, idiom, diction and figures of speech—features that enrich the total aesthe...
अत्तुमम्ब तव पाकमद्भुतंवाञ्छितं स्म करपञ्चकं मम ।अश्म-केश-तृणशोधनाय य-त्ताडनार्थमुदरास्ययोरपि ॥ Dvyaṅguḻi Śrīnivāsacārya was a Sanskrit scholar who lived in the...
In its history of more than a thousand years, Kannada literature’s most recent golden age came in the 20th century with the advent of the Navodaya movement, whi...
Kautilya absorbed the best from the system of republics; he also brought back the ashvamedha conception of an empire. Both these conceptions have their roots in...
संस्कृते विद्यमानानि विविधानि शास्त्राणि सन्ति नैकानि शास्त्राण्यैहिकान्यामुष्मिकानि संस्कृते विद्यमानानि। एतेषां सर्वेषां परामर्शनं नाम बहुसमयग्रसिष्ण्विति मत्...
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಜೀವಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯಿರುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಜೀವನಸಮಷ್ಟಿಯೆನಿಸಿದ ಸಮಾಜವೊಂದರ ವಿಕಸಿತವೂ ಮನ...
"भारतस्य प्रतिष्ठे द्वे संस्कृतं संस्कृतिस्तथा" "संस्कृतं नाम दैवी वागन्वाख्याता महर्षिभिः" शास्त्र-काव्यप्रतिभाविलासानां व्यक्तीकरणाय परमं माध्यमं संस्कृतम् यद...
महाकविवृष श्रीमन् गमनं कुत्र तेऽधुना ? कविलोककुटुम्बस्य कामधेनो त्वदन्तिके || Śrīmadajjāḍa Ādibhaṭla Nārāyaṇa-dāsa was a very talented person from Andhra, who l...
अलङ्कारशय्यानिमित्तेन शेषः पुरारेर्मुरारेर्श्च गात्रानुषङ्गात् । त्यजन् सर्पतां भीकरीं सज्जनानां मनुष्यत्वमानन्ददं संप्रपेदे॥ Mysore Vasudevacharya was not only...
For a moment, just visualize the kind of public debates that happen today – on television, in the newspapers, and in person. In the light of these images floati...
This is a short glossary of some of the technical terms often seen in Hindu literature. A glossary such as this becomes inevitable on most occasions since many...
The foundational works of Hinduism have, for centuries, been transmitted by means of an oral tradition – teachers taught their disciples, who committed every wo...
This is the second part of the article, Sanatana Dharma from Scratch by Shatavadhani Dr. R Ganesh, discussing about several fundamental aspects of Hinduism. Rta...
हृदयकुहरमध्ये केवलं ब्रह्ममात्रं ह्यहमहमिति साक्षादात्मरूपेण भाति | हृदि विश मनसा स्वं चिन्वता मज्जता वा पवनचलनरोधादात्मनिष्ठो भव त्वम् || Seekers of vedānta wi...
प्रीतिं ददाति विपुलां श्रियमातनोति निर्माति नूत्नसमयं दुरितं धुनोति | आर्द्रीकरोति हृदयान्यपि देवतानां कस्मै शुभाय न भवेत्कविता विदोषा || Kāvyakaṇṭha Gaṇapati...
जगतीधरजामाता भवतां भव्याय भूयसे भवतु | कञ्चिदकिञ्चनमपि यद्वीक्षा विदधाति शक्रसमम् || Kāvyakaṇṭha Vāsiṣṭhagaṇapati-muni was an āśukavi and could compose a hundre...
कुलीनः क्षुद्राय प्रवर इति धत्ते निजसुतां अनार्यान् विज्ञाश्च प्रभव इति गायन्ति शतशः | बलं बाह्वोर्लुप्तं हृतमपि च वाग्वीर्यमरिभिः दशां देशस्यैतां प्रतिपदमयं ध्...
सुधाधिक्यं स्पृहेच्छत्रुः फलाधिक्यं स्पृहेद्भिषक् | पत्राधिक्यं स्पृहेज्जाया माता तु त्रितयं स्पृहेत् || Kāvyakaṇṭha Gaṇapati-muni performed several aṣṭāvadhā...
सत्वरकवितासविता कश्चिद्गौडोSहमम्बिकादत्तः | गणपतिरिति कविकुलपतिरितिदक्षो दाक्षिणात्योsहम् || Kāvyakaṇṭha Vāsiṣṭhagaṇapati-muni was good at composing poems even...
ध्वस्थप्रध्वस्थमनुजा क्षतविक्षतविग्रहा | कीर्णप्रकीर्णपर्यन्ता नासिकेSयं भविष्यति || Kāvyakaṇṭha Vāsiṣṭhagaṇapati-muni is one of the doyens of modern India. H...
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಹೆಸರೆತ್ತಿದೊಡನೆಯೇ ಕಂದಾಚಾರ-ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಪಪ್ರಥೆಗಳು ಅದಕ್ಕಂಟಿ ಬರುವಾಗ ಸ್ತ್ರೀವಿರೋಧಿಯೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ದುರುಪಾಧಿಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವೋ ಎ...
अन्यून्यैः शतकात् कृतिस्स्वयमियं गूडार्थपद्यैर्यथा कर्तव्येति ससंविदप्यतिचिरश्रान्तो मतिक्षोभितः || विश्रान्तोsस्म्यवशिष्टमर्धशतकं संग्रथ्य मत्संविदा सार्धं यः...
In its original and purest form, Hinduism is a sanatana dharma, loosely translated as ‘eternal truth’ or ‘timeless religion’ or ‘eternal way of life’ or ‘timele...
चोरस्सद्मोर्ध्वभेदादररविघटनात्तत्प्रघाणाप्रखाना देडूकच्छेदनाद्वा विशति यदि गृहं तत्र नो नो विचारः | किं त्वस्माकं सुरङ्गाकलनयति पुरे घोषयामास यस्मा त्तस्मादेतत्...
नारायणस्य शय्यायां भोजनं स्यात्तु नोचितम् | कथं साधु तदीयादिजन्मभक्षणमेव वः || Maṅgaleśvara-śāstri once went on a pilgrimage to Puri to see the deity Jagannātha...
The epics and mythology of a culture deeply influence art and literature. This is pronounced in the case of India, as our heritage still has the unbroken, livin...
भूत्वा पौल्कसकात् प्रपद्य रजकानाभाष्य पौराणिकान् गानस्थानमुपेत्य चाशुकरणानालिङ्ग्य नत्वा कवीन् | वेश्यासद्मनि संप्रविश्य च गता वैद्यस्य पाणिग्रहं भूयो हन्त ! सु...
माणिक्यक्रमणं लोके मङ्गलाय भवेत्किल | मङ्गले सहजेsस्माकं माणिक्यात्किं प्रयोजनम् || Maṅgaleśvara-śāstri had an elder brother by name Rukmeśvara-śāstri. He was t...
पूषवाडान्वयाब्धीन्दो स्वस्ति नारायणप्रभो | नेत्रे गात्रे तथा श्रोत्रे वक्त्रे पुष्पेषुशोभ ते || Once, a scholar visited the court of Nārāyaṇa Gaṇapati, the pr...
यागक्रियार्थं खलु वृक्षराजो वर्णक्रियार्थं खलु भृङ्गराजः | तुलाक्रियार्थं खलु विट्तराजो न किञ्चिदर्थं भुवि नर्सराजः || Naḍimiṇṭi Maṅgaleśvaraśāstri was a schola...
त्वमसि रसिकमध्ये मङ्गलस्वानरम्यः समरमृदितशत्रुः किं च रम्भारतीच्छुः | दरधरहृदयोsहं नेश्वरश्रीर्जितोsन्यैः मम वितर समृद्ध्यै मन्दिरं का क्षतिस्ते || Garaḻapuri...
नृसिंहाख्ये गण्डशैले वरदाख्यो महामणिः | निपत्य खलु तत्तैव व्यशीर्यत सहस्रधा || A grammarian by name Narasiṃhaśāstri once presented a verse in the form of a eul...
अनाघ्रातव्यङ्ग्यैरपरिचितशब्दार्थरचनै रबुद्धालङ्कारैरनवगतभावोज्ज्वलरसैः | यशोमात्रं कूजन्नवनवदुराशैः कुकविभि र्दुरध्वे व्याकृष्टा भगवति विपन्नासि कविते || Sosale...
In sanatana dharma, birthdays of great people are celebrated as jayantis and death anniversaries are remembered as aradhanas. Sri Rama Navami is the birthday of...
67. नीवारशूकवत्तन्वी विद्युल्लेखेव भास्वरा | रमणी रमणीयेयं स्मरणीया स्मरारणिः || Mummaḍi Śrī Kṛṣṇarāja Wodeyar of Mysore was a great connoisseur of art and was...
विद्याधरोsप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः | कृष्णराज महाराज ! गायन्ति तव वैभवम् || Mummaḍi Śrī Kṛṣṇarāja Wodeyar (i.e., Krishnaraja Wodeyar III) was famous for...
निष्पिष्टापि परं पदाहतिशतैः शश्वद्बहुप्राणिनां संतप्तापि करैः सहस्रकिरणेनाग्निस्फुलिङ्गोपमैः | छागाद्यैश्च विचर्चितापि सततं मृष्टापि कुद्दालकै र्दूर्वा न म्रियत...
कणभयिताहे तर्के फणभयिताहे सुशब्दगणनोर्दके | मन्दरवृत्तं वर्ते श्रुत्यंतसुधाम्बुधौ महागर्ते || Kirīṭapati Veṅkaṭācārya was a prominent scholar who lived in the...
यस्य षष्टी चतुर्थी च विहस्य च विहाय च | अहं चापि द्वितीया स्याद्द्वितीया स्यामहं कथम् || Manoramā Taṃpurāṭṭi was a great grammarian who lived in Kerala in the 1...
Yugadi, also called Ugadi, is a well-known festival in India. Though it is often considered as a South Indian festival, textual evidences and local practices cl...
हृदि तरसा विदितरसा तदितरसाहित्यवाङ्न मे लगति | कविलोके न विलोके भुवि लोकेशस्य शाहजेरुपमाम् || Vāñcheśvara was the great-grandson of Govinda-dīkṣita. He was al...
क्षुत्तृडाशा इति ख्याता भार्यास्तिस्रः प्रभो मम | तास्विदं हि कनिष्टायाः प्रियाया नर्मचेष्टितम् || Nīlakaṇṭha-dīkṣita, the 17th century poet, is a perennial s...
कलारत्नं गीतं गगनतलरत्नं दिनमणिः सभारत्नं विद्वान् श्रवणपुटरत्नं हरिकथा | निशारत्नं चन्द्रः शयनतलरत्नं शशिमुखी महीरत्नं श्रीमान् जयति रघुनाथो नृपवरः || Rāmabh...
कतिकति न कुसत्पयः किं ते तु कदापि नायकायन्ते | कौ पादपास्तु सन्त्यपि किं ते सन्तानपादपायन्ते || Raghunātha-nāyaka, a 17th century king in the Tanjavur region,...
वेणीभूतेषु केशेष्वतसिफणिधिया द्रष्टुमागत्य केकी पश्चादारभ्य योद्धुं प्रतिशिखिमनसा तेषु विस्रंसितेषु | भूयो धमिल्लितेषु प्रकटघनधिया नर्तनायोज्जजृम्भे तन्नृत्तालो...
“ಧೀರೋ ವಿಶಿಷ್ಟೋ ರಸಃ” ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಶೋಧಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ|| ಆರ್. ಗಣೇಶರು ’ಧೀರ’ಎಂಬ ನೂತನರಸದ ಬಗೆಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾಗಿರುವ ರಸಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಧೀರರಸಕ್ಕೂ ಅನ...
विपश्चितामपश्चिमे विवादकेलिनिश्चले सपत्नजित्ययत्नतस्तु रत्नखेटदीक्षिते | बृहस्पतिः क्व जल्पति क्व सर्पतीह सर्पराट् असंमुखस्तु षण्मुखश्चतुर्मुखोsपि दुर्मुखः || ...
अप्पदीक्षित ! किमित्यतिस्तुतिं वर्णयामि भवतो वदान्यताम् | सोऽपि कल्पतरुरर्थसिद्धये त्वद्गिरामवसरं प्रतीक्षते || Govinda-dīkṣita was the minister and the mento...
Shatavadhani Dr. Ganesh's essay on what constitutes true scholarship especially with regard to studying Hindu & Dharmic traditions.
निष्पिष्टापि परं पदाहतिशतैः शश्वद्बहुप्राणिनां संतप्तापि करैः सहस्रकिरणेनाग्निस्फुलिङ्गोपमैः | छागाद्यैश्च विचर्चितापि सततं मृष्टापि कुद्दालकै र्दूर्वा न म्रियत...
विपश्चिता तेन भरते वात्सल्यरसस्याभावः प्रदर्शितः[1]। नायं नूतनाक्षेपः । सर्वेऽपि विवेकिनो विशदानुभवशीलिनो निर्विवादमङ्गीकुर्वन्ति यद्रससङ्ख्यामीमांसापेक्षया रसस...
यथा वेदान्तविद्यायां जीवन्मुक्तपरम्परा । तथा साहित्यविद्यायां महाकविपरम्परा ॥ तदिदमवधेयं यद्भारतीयपरम्परायां सर्वप्रमाणापेक्षया निस्सामान्यसार्वत्रिकानुभव एव सा...
अपर्याप्तमुदाकारामामपर्यायतमास्मिताम् । प्रपद्ये सकलास्वादां निष्कलां रसभारतीम् ॥ पूर्वपीठिका तदिदं ‘रसाध्याय’संज्ञितस्य कस्यचन ग्रन्थस्य सारासारविवेचनार्थं समा...
आभाति हाटकसभानटपादपद्म ज्योतिर्मयो मनसि मे तरुणारुणोयम् | नूनं जरामरणघोरपिशाचकीर्णा संसारमोहरजनी विरतिं प्रयाता || Appayya-dīkṣita set out to Kāṣi as he wanted...
अकृशं कुचयोः कृशं वलग्ने विपुलं वक्षसि विस्तृतं नितम्बे | अधरेस्रुणमाविरस्तु चित्ते करुणाशालि कपालिभागदेयम् || Appayya-dikshita is known to have had eleven so...
मारमणमुमारमणं फणधरतल्पं फणाधराकल्पम्। मुरमथनं पुरमथनं वन्दे बाणारिमसमबाणारिम् ॥ Appayya-dikshita, an advaitin, out of his love for traditional rituals, practice...
The big problem with the system of republics is the constant infighting. Since their vision is so narrow, when there is an attack from an external enemy, these...
Shatavadhani Dr. Ganesh’s in depth critique of the contemporary phenomenon of litterateurs writing and lecturing on topics they have little or no idea about.
ಸಾವಿರದ ಒಂಭೈನೂರ ಐವತ್ತಾರು-ಐವತ್ತೇಳರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಸರ್ವವಿಧವಾದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿವೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತಭಾಷಾತಜ್ಞರಾದ ಡಾ|| ಸುನೀತಿಕುಮಾ...
V ರಂಗರೂಪಕವು (stage play) ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆಂಗಿಕ-ವಾಚಿಕಾಭಿನಯಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಮೂಡುವ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾಭಿನಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಆಹಾರ್ಯವು (ವೇಷ-ಭೂಷಣ-ಪರಿಕರ-ರಂ...
IV ಇದಿಷ್ಟೂ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಇಡಿಯಾದ ಸ್ವರೂಪಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಟ್ಟ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಇನ್ನುಳಿದದ್ದು ಇಂಥ ಸಮಗ್ರಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಒದಗಿ ಬಂದ ಬಿಡಿಯಾದ ಚೆಲುವುಗಳ ವಿಶದೀಕರಣ. ಇದು ದಿಟಕ್ಕೂ ಕಷ್ಟ...
I ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ಮಹಾಕೃತಿ ಕುಮಾರಸಂಭವವನ್ನು ಕುರಿತು ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಗ್ರಂಥಗಳೂ ಲೇಖನಗಳೂ ಬಂದಿವೆ. ಆಂಶಿಕವಾಗಿ, ಸಮಗ್ರವಾಗಿ, ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೂರಾರು ಅನುವಾದಗಳೂ...
Let us focus on shrngaaraabhinaya (expression of shrngaara – love) that is based on graceful dance (laasya). Like mentioned in the previous article, delineation...
Art scholars say that the two seemingly different modes of dance known as ‘maarga’ and ‘deshi’ are essentially the same. ‘Maarga’ is the realization of dance an...
While discussing the talent of Balamurali, we have to speak in the context of his contemporaries. The examination of the value of something (or someone) is alwa...
It is indeed a difficult task to accommodate modern themes within and to communicate them effectively the classical framework of dance. It is for this reason...
We had an overview of Bharata Muni’s Naatyashaastra in the previous article. We picked only one shloka from the 6000 that Bharata has written and analyzed its m...
About a week ago, Dr. M. Balamuralikrishna passed away. When we think about his talent and scholarship, cogitate about his achievements and personality, we fee...
We shall have a look at Indian dance from the perspective of shaastra and heritage (sampradaaya). Indian dance, just like other art forms and knowledge systems...
Shaastra is inevitable for the learning of any art form. However, it is also true that it is almost impossible to ‘teach’ an art. Any learning that can develop...
ಈಚೆಗಷ್ಟೇ ನಮ್ಮನ್ನಗಲಿದ ಬಾಲಮುರಳೀಕೃಷ್ಣ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನೆದಾಗ, ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಊಹಿಸಲಾಗದ ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯೇ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ...
Change is of two kinds – external and internal. Only when there is a harmonious balance between external and internal changes, activities associated with it can...
The word ‘Shaastra’ means ‘to rule’ or ‘to govern’ and is derived from the root ‘शासु-अनुशिष्टौ’. ‘To govern’ means to protect like a king, and to keep everythi...
अधीतमध्यापितमार्जितं यशोन शोचनीयं किमपीह भूतले ।अतः परं श्रीभवनाथशर्मणोमनो मनोहारिणि जाह्नवीतटे ॥ Shankaramishra grew up to be a great scholar. All his educatio...
चलितश्चकितश्छन्नःप्रयाणे तव भूपते ।सहस्रशीर्षा पुरुषःसहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ The king Shivasimha was mighty impressed with the poetic prowess of Shankaramishra,...
बालोऽहं जगदानन्दन मे बाला सरस्वती ।अपूर्णे पञ्चमे वर्षेवर्णयामि जगत्त्रयम् ॥ Over the centuries, Sarasiva, a small village in Mithila, has been the home to many...
इत्यर्थ-क्वथितं चैवा-प्येतिभावाख्य-तेमनम् ।सज्जीकृते सुभुक्त्यर्थंतुष्यताद्भवदाशयः ॥ We have seen that Mallinatha, lost in his scholarly activities, didn’t spen...
Evolution of Raaga Raagas have changed and even transformed with respect to the definition given by Bharatamuni. Of course, it is only natural for pers...
तिन्त्रिणीदलसमानलोचनेदेवदुन्दुभिसमानमध्यमे ।अर्कशुष्कफलव्ध्वनस्तनिरामवैरिभगिनीव राजसे ॥ Mallinatha was a great commentator. His felicity in capturing the crux o...
किं वाससा चीकरिबाकिरेणकिं दारुणा वङ्कर-टिङ्करेण ।सर्वज्ञभूपालविलोकनार्थंवैदुष्यमेको विदुषां सहायः ॥ Mahamahopadhyaya Mallinatha Suri, the celebrated scholar, wr...
Of late, echoes of a certain something called "Art Therapy" has been resonating throughout our land. More specifically, there has been an increase in the number...
There was a certain amount of misrule and evil during the reign of the Nandas. A powerful force awoke that would destroy all that evil from the past. That was C...
VI वयमिदानीं संक्षिप्तेनापि रूपेण साम्प्रतिकसंस्कृतकवीनां पुरस्स्थितान् प्रतिकूलांशान् विलोकयामः। एते तु काव्यनिर्माणकोणेन काव्यप्रचुरणकोणेन च द्विधा भवन्ति। क...
The etymology of the word ‘Raaga’: The word raaga has many meanings. Raaga means love, color (referring to red in particular), emotion, bliss, comfort, beauty,...
IV इदानीं पाण्डित्यपारम्यमात्रमेदुरं दर्शनध्वनिदूरं प्रदर्शनपर्याप्तवाच्यवैदुष्यं विद्वत्काव्यविषये किञ्चिदालोचयामः। तदिदं बहुधा श्रद्धाजडं, रूपगर्वितं, यातयामञ...
यदृच्छास्वच्छविस्तीर्णामविच्छिन्नरसावहाम्। अगाधापारपारम्यां श्रये संस्कृतवाहिनीम्॥ I तदिदं मुदावहं यदाधुनिकसंस्कृतसाहित्यवरिवस्याविवेचनात्मकमत्र सत्रं प्रकल्पित...
नवलक्षधनुर्धराधिनाथेपृथिवीं शासति वीररुद्रभूपे |अभवत्परमाग्रहारपीडाकुचकुम्भेषु कुरङ्गलोचनानाम् ॥ Vidyanatha who lived in the thirteenth century was a great poet...
Vaachikaabhinaya (vocal communication – through words) is of two kinds – songs/ poems set to a rhythmic cycle (taala) and prose. Kuchupudi, Bhagavatamela and Ka...
ಭಾರತೀಯರು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ವ್ರತ, ಪರ್ವ, ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳೆಂದು ಪ್ರಾಯಿಕವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವ್ರತ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದದ್ದು. ಧರ್ಮ-ಮೊಕ್ಷಗಳಿಗೇ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ನಿಯಮ-ನಿಷ್ಠೆಗ...
किमस्थिमालां किमु कौस्तुभं वा परिष्क्रियायां बहुमन्यसे त्वम् । किं कालकूटः किमु वा यशोदा- स्तन्यं तव स्वादु वद प्रभो मे ॥ Among the poets who flourished in Andh...
स्मरगरलखण्डनं मम शिरसि मंडनंदेहि पदपल्लवमुदारम् ।ज्वलति मयि दारुणो मदनकदनारुणोहरतु तदुपाहितविकारम् ॥ Jayadeva is a Sanskrit poet who has attained immortal reput...
Let us look at Yakshagana and its allied art-forms from the point of view of angikaabhinaya (communication through the body and gesture language). Kuchupudi and...
एतद्बभ्रुकचानुकारिकिरणं राजद्रुहोऽह्नः शिर- श्छेदाभं वियतः प्रतीचिनिपतत्यब्धौ रवेर्मण्डलम् । एषापि द्युरमा प्रियानुगमनं प्रोद्दामकाष्ठोत्थिते सन्ध्याग्नौ विरचय्...
The Influence of Alexander (continued) When a great emperor decentralizes a vast kingdom, if he doesn’t use his absolute sovereignty to establish friendly relat...
यद्वक्रेण पथा प्रयासि सततं यद्वासि विद्वन्मन-श्चौरी यच्च करोषि पूर्वसुकविप्रौढिप्रथोत्पुंसनम् ।तस्माद्भारति सद्भिरत्रभवती तीक्ष्णेति संभावितातूर्णं पार्श्वममुष्...
The Magadha Kingdom With this background, when we see the Magadhan kingdom, we find that the Shishunagas ruled there first. Then came the Nandas. The last king...
बिंदुद्वन्द्वतरङ्गिताग्रसरणिः कर्ता शिरोर्बिन्दुकं कर्मेति क्रमशिक्षितान्वयकला ये केऽपि तेभ्योऽञ्जलिः । ये तु ग्रन्थसहस्रशाणकषणत्रुट्यत्कलङ्कैर्गिरां उल्लासैः क...
Yakshagana is a term, which although collectively applies to regional performing arts of Karnataka and Andhra, in the recent years, it has been used synonymousl...
Krishna starts off the Gita by asking Arjuna not to grieve – “Don’t cry for either the living or the dead” (BG 2.11). And he ends his message by asking Arj...
भट्टिर्नष्टो भारविश्चापि नष्टोभिक्षुर्नष्टो भीमसेनोऽपि नष्टः ।भुक्कुण्डोऽहं भूपतिस्त्वं हि राजन्भम्भावल्यामन्तकस्संनिविष्टः ॥ In the last story we saw how Bilha...
निरर्थकं जन्मगतं नलिन्यायया न दृष्टं तुहिनांशुबिम्बम् ।उत्पत्तिरिन्दोरपि निष्फलैवकृता विनिद्रा नलिनी न येन ॥ Once, in the Pravarapura district of Kashmir, there...
Now from the Vedas, Itihasas, and Puranas, we come to the era of reality. As such, there is no separate demarcation that separates our ancient texts from histor...
रे रे ग्रामकुविन्द कन्दलतया वस्त्राण्यमूनि त्वयागोणीविभ्रमभाजनानि शतशोऽप्यात्मा किमायास्यते ।अप्येकं रुचिरं चिरादभिनवं वासस्तदासूत्रतांयेन्नोज्झन्ति कुचस्थलात्...
Art and its purpose In the words of Prof M. Hiriyanna, the purpose of art is to transcend all other purposes. ‘Ananda’ or ‘Enjoyment’, is both the process and p...
In chapter 13 of the Gita (verses 7 to 11) Krishna gives the various parameters that constitute true knowledge: अमानित्वमदम्भित्वं अहिंसा क्षान्ति...
काव्यप्रकाशो यवनःकाव्याली च कुलाङ्गना ।अनेन प्रसभाकृष्टाकष्टमेषाऽश्नुते दशाम् ॥ We have seen that Sriharsha pleased Vindhya-vasini-devi and was blessed with imp...
ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ಕಥೆಯೆಂದು ಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸಿದ "ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಸಿವಿಲಿಸೇಷನ್ " ಗ್ರಂಥಮಾಲೆಯ ಕರ್ತೃ ವಿಲ್ ಡ್ಯುರಾಂಟ್, ತನ್ನ ಅಷ್ಟೇ ವಿಶ್ರುತವಾದ "ದ ಸ್ಟೋರಿ...
(.. continued) Battle-field has not only inspired dance, but also music and literature in India. The gamakas (embellishments in music), rhythmic patterns, the n...
An important concept that Krishna speaks about in the Gita is that of being a स्थितप्रज्ञ – a balanced person with steady intellect. He says, “One who...
अशेषशेमुषीमोषं माषानश्नामि मातुल ।बिम्बवल्लीवितानाधः पिबामि दधि माहिषम् ॥ There is an apocryphal tale about Sriharsha. It says that he appeased Vindhya-vasini-d...
There are many references to show that women too were endowed with the spirit of kshaatra. For instance, in the Ramayana, we have the Kaikeyi episode. When Dash...
In the Vedas, alternative words for kshatriya are ‘गोप,’ ‘पशुप,’ ‘शर्धा,’ ‘व्रात,’ etc. The word ‘गो’ has ten meanings of which one of them is ‘earth.’ Other me...
Krishna had the qualities of a good statesman – be it eloquence, integrity, intelligence, wit, or the ability to take quick decisions. One can imagine he w...
For the primitive man, who led his life like an animal, hunting was the primary means of livelihood. The current article examines the process by which a rustic...
In our tradition, of the lineage of seers, the family that stands out is the Bhrguvamsha (or the Bhargavavamsha). Bhargava was one of the leaders of our country...
The agnishomiya vyuha – the Agni-Soma formation – is the cosmic structure, the eternal arrangement. It is the eternal establishment that binds the consumer and...
साहित्ये सुकुमारवस्तुनि दृढन्यायग्रहग्रन्थिले तर्के वा मयि संविधातरि समं लीलायते भारती । शय्या वास्तु मृदूत्तरच्छदवती दर्भाङ्कुरैरास्तृता भूमिर्वा हृदयङ्ग...
Awareness of Kshaatra in Kalidasa Arguably the greatest of poets, Kalidasa, shows clearly in the Raghuvamsha how a kingdom should nurture kshaatra and how it sh...
Of late in classical dance performances, the proportion of nrutta, which lacks creative interpretation and expression, is on the rise. At the same time, rasabhi...
While Krishna praises the trait of detachment and contentment, he emphasizes the need for hard work. At the risk of sounding paradoxical, he says in the Gi...
गोविन्द-नन्दनतया च वपुःश्रिया च मास्मिन्नृपे कुरुत कामधियं तरुण्यः । अस्त्री-करोति जगतां विषये स्मर स्त्रीः अस्त्रीजनः पुनरनेन विधीयते स्त्रीः ॥ Sriharsha, the...
The Mahabharata was also known as Jaya (victory). By using the word ‘जय,’ Vedavyasa speaks of kshaatra and valor. There, both dharma and adharma are permanent,...
ऐश्वर्य-मद-मत्तोऽसि मामवज्ञाय वेत्स्यसे । उपस्थितेषु बौद्धेषु मदधीना तव स्थितिः ॥ In Sanskrit, a huge corpus of literature is dedicated to shastra. No branch of...
When describing Rama, Valmiki says, “कुलोचितमिति क्षात्रं धर्मं स्वं बहुमन्यते” in the beginning of the Ayodhya Kanda (1.16). Rama opined that kshaatra was the...
तात बाहट मा रोदीरेषा वै कर्मणो गतिः । दुषि धातोरिवास्माकं गुणो दोषाय क्ल्प्यते ॥ The central character of this story is Vikatanitamba, who lives on to this day...
In the Bhagavata Purana, there is the moving episode of Kuchela’s visit to Krishna’s palace. Kuchela and Krishna were classmates in the gurukula of Sandipani. K...
Krishna speaks about bhakti so often in the Gita. He goes as far as to say – sincerely worship the supreme in any form you like; I will strengthen that fai...
The maxims that can be gleaned from the Ramayana and Mahabharata are predominantly destruction of the wicked and protection of the righteous. Investigating into...
In both the Vedas and the Puranas we can see a lineage of seers and kings. Again and again we see a reference to the panchajana in the Vedas; it is a reference...
The basic idea of the Gita was to convince Arjuna to fight the war and kill his enemies. Krishna tells Arjuna without mincing any words that he has to...
In the dharmashastras, there are sections exclusively dedicated to raja-dharma that are both specific and elaborate. In the smrtis of Manu, Yajnavalkya, Narada...
Krishna gives a wonderful formula for peace in the Gita. He says that when a person overcomes desires, lives without craving, and is rid of ego and a sense of o...
Krishna led a simple life, possibly due to his humble beginnings. While much has been made of his expensive clothes by latter day scholars, the texts don’t...
Krishna grew up in Gokula with cowherds and was a true ‘son of the soil.’ From his earliest days, he developed a close connection with nature. He learnt to...
In the राजनीति (politics) and युद्धनीति (warfare) sections of the Atharva Veda, there is a prayer – “O deities! Ensure that we don’t have any enemies at all...
There are a few rare individuals who don’t have a ‘formative age’ – they seem to be born complete. They are born with wisdom. They don’t require an internal evo...
काले माषं सस्ये मासं वदति शकासं यस्य सकाशम् | उष्ट्रे लुम्पति षं वा रं वा तस्मै दत्ता विकटनितम्बा ॥ kaale maasham sasye maasam vadati shakaasam yasya sakaash...
In the Yajurveda, we see manifestly the greatness accorded to the essence of kshaatra. An important representative of the essence of kshaatra is the ashvam...
I have to give vent to what has been bothering my mind for quite sometime now. I hope that the underlying fervor appeals to the like-minded. With a view to reta...
For many of us, Krishna is the epitome of sanatana dharma. His every thought, word, and action embodies the spirit of Hinduism. It is no surprise that his warti...
नीलोत्पल-दल-श्यामां विज्जिकां मामजानता । वृथैव दण्डिना प्रोक्ता सर्वशुक्ला सरस्वती ॥ nilotpala-dala-shyamam vijjikam mam ajanata | vrthaiva dandina pr...
The Age of the Vedas: Indra – a great symbol for kshaatra In the Vedas, Indra has been called Purandara. It means that he is the Indra who destroyed the puras...
An exploration into three fundamental but interrelated concepts in Indian philosophy: dharma (principle of sustenance), brahma (or brahman; Supreme spirit that...
Since how long has the spirit of strength and courage been in the world? Indeed for thousands of years. In the Upanishads – the preeminent portion of the Vedas...
शुष्को वृक्षस्तिष्ठत्यग्रे तदुपरि कश्चित्सर्पोऽप्यस्ति । नीरसतरुरिह विलसति निकटे तदुपरि मणिमयकुटिलभुजङ्गः ॥ shushko vrkshastishthatyagre tadupari kashc...
Dharma is broadly classified into two groups – general or universal (samanyadharma) and special or particular (visheshadharma). In the category o...
यां चिन्तयामि सततं मयि सा विरक्ता साप्यन्यमिच्छति जनोऽप्ययमन्यसक्तः । अस्मत्कृते च परितुष्यति काचिदन्या धिक्तां च तं च मदनं च इमां च मां च ॥ yam&...
Happiness All of us, without any exception, at all times and at all places want to be happy. Happiness is our highest goal. All the sufferings, struggling and...
The Age of the Vedas: Origin of the word ‘kshatriya’ It is said that the word ‘kshatriya’ comes from the root word ‘kshi.’ Even here, opinions differ. In Yaska...
श्वशुरगृहनिवासः स्वर्गतुल्यो नराणां यदि वसति दिनानि त्रीणि वा पञ्च सप्त । मधुदधिघृतधाराक्षीरसारप्रवाह- स्तदुपरि दिनमेकं पादरक्षाप्रहारः ॥ shvashu...
Yajna, Dana, and Tapas It is known that dharma is the only way to live. But how to practice it? The action plan of dharma is given in the pedagogy of yajn...
शीतेनाद्ध्युषितस्य माषशिमिवच्चिन्तार्णवे मज्जतः शान्ताग्नेः स्फुटिताधरस्य धमतः क्षुत्क्षामकण्ठस्य मे । निद्रा क्वाप्यवमानितेव दयिता संत्यज्य दूरं गता...
Rta, Rna, and Dharma True value realization naturally makes us closer to ऋत (rta), the Vedic Sanskrit word which hardly has any perfect equivalent in othe...
The Age of the Vedas: Introduction According to the Puranas, there are no more kshatriyas left in the world; नन्दान्तं क्षत्रिय कुलं – with the fall of the Nan...
'Fact' and 'Value' in the Context of Indian Culture Unlike other cultures, Indian heritage deeply concentrated on the implications of 'facts' and 'values' both...
इह निवसति मेरुः शेखरः क्ष्माधराणा- मिह विनिहितभाराः सागराः सप्तचान्ये । इदमहिपतिभोगस्तम्भविभ्राजमानं धरणितलमिहैव स्थानमस्मद्विधानाम् ॥ iha nivasa...
ಭೈರಪ್ಪನವರ ಅಸ೦ಖ್ಯ ಪಾತ್ರ-ಸ೦ದರ್ಭಗಳ ವಾದಲಹರಿ-ವಿಚಾರವಲ್ಲರಿಗಳು ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನ್ಯಾಯದರ್ಶನದ ವಾದ, ಜಲ್ಪ, ವಿತ೦ಡಾಗಳ೦ಥ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ನಾವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ವ೦ಶವೃಕ್...
The Fourfold Path of Values We noticed that in our sound sleep none of our desires were felt or revealed by us. But starting from the dream state itself, we ha...
Sanatana dharma literally means eternal way of life or eternal ethic. This is not restricted by the constraints of space and time. However, in variegated applic...
अर्थचतुष्टयशिक्षा । साक्षात्कृत-यज्ञ-दान-तपसां दीक्षा ॥ वाग्वृत्तित्रयरक्षा । प्रेक्षाऽसौ जयति भारतीपदलाक्षा ॥ Victorious indeed is prekshaa – the clear intelle...
ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 'ಫಿಲಾಸಫಿ' ಎ೦ಬುದಕ್ಕೆ ಸ೦ವಾದಿಯಾಗಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವೆ೦ಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವುದೇ ರೂಢಿಯಾದರೂ ಅಪ್ಪಟ ಭಾರತೀಯವಿದ್ಯಾಪರ೦ಪರೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಪವಾದವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ 'ದರ್ಶನ' ಎ೦...